GrooveMaster 1 toonarm voor Lenco en Thorens

Check here for the English Version

We zijn bij Audio Creative altijd gecharmeerd geweest van de Lenco L75 platenspelers. Geïntroduceerd in 1967 en geproduceerd in Zwitserland.  Vanaf 1970 werden de Lenco draaitafels ook in Italië gebouwd. Het zijn oerdegelijke apparaten. Pas later bleek echter hoe goed deze draaitransporten zijn en vrij gemakkelijk zijn te transformeren naar een top draaitafel…

De Thorens TD160 is een generatiegenoot van de L75 en eveneens hoog gewaardeerd tot op de dag van vandaag. In tegenstelling tot de met tussenwiel aangedreven Lenco is de Thorens een riem aangedreven transport met een los geveerd subchassis. Op het eerste oog hebben beide beroemde platenspeler als enige overeenkomst dat er met beide heel prettig vinyl te luisteren is.

Maar wat de spelers ook als eigenschap hebben, de Lenco duidelijker dan de Thorens, is dat de toonarm duidelijk voor verbetering vatbaar is. Het zal niet voor niets zijn dat de Thorens TD160 destijds ook zonder toonarm kon worden aangeschaft.

De Lenco L75 heeft terug kijkend in de tijd altijd geleden onder een toonarm die op een beduidend lager niveau acteert dan het draai transport. Daarom heeft het misschien ook wel zo lang geduurd voor we in de gaten kregen hoe goed het overige deel van de L75 eigenlijk is.

En toen was daar ineens het plan om eens speciale GrooveMaster toonarmen voor zowel de Lenco L75 als de Thorens TD160 te gaan ontwikkelen. Een jaar na de eerste schetsen is het moment nu daar…

Oud maar nog lang niet versleten!

De Thorens TD160 had op de eerste generatie een duidelijk betere arm dan de Lenco L75. De TP16 met de bekende taartschep headshell. Deze TP16 schurkte dicht tegen de topklasse toonarmen aan in de vroege jaren zeventig.
 
Thorens ging overigens met de TP16 mk.2 versie vreselijk de boot in. Wat een rampeding was dat zeg. Hierbij was de armconnector verplaatst van de headshell tot dicht tegen het armlager. Om de arm een lagere massa te geven en de arm uitwisselbaar te maken. Maar de nieuwe connector is van een dusdanig belabberde kwaliteit dat na enige tijd al contactproblemen opdoemden. Ik had zelf ook een TD160 mk.2, met een paar losse armdelen. Op een gegeven moment heb ik de armbedrading maar helemaal doorgetrokken en de armconnector vastgelijmd.

De Lenco L75

Deze draaitafel heeft enorme kwaliteiten. Een grote motor die goed is te servicen en een prachtig gedraaid gebalanceerd draaiplateau van 4 kg. Als de L75 van een halve eeuw oud in een mooie zware sokkel wordt ingebouwd, het loopwerk een goede servicebeurt krijgt, er een betere toonarm gemonteerd wordt, dan heeft deze draaitafel de potentie om in de topklasse mee te spelen.

Dit heeft ons geïnspireerd om de nieuwe onderdelen voor de Lenco te gaan ontwikkelen. Met deze speciale Lenco kit is de L75 zelfs weer in nieuwstaat te krijgen. Ik durf zelfs te zeggen: nog beter dan nieuw…en klaar voor de komende halve eeuw muziekgenot. Deze ombouwkits gaan inmiddels de hele aardbol over.

Ik heb zelfs jaren met heel veel genoegen met een L75 gespeeld, in een zware behuizing, met een vroege versie van de GrooveMaster toonarm er op.

Dan gaat er een lampje branden…

Tijdens het verblijf in München in 2024 voor de München High End show was het idee er ineens om een drop-in toonarm voor de Lenco en Thorens draaitafels te maken. Dezelfde avond werden de eerste ideeën op een paar bierviltjes geschetst en geschreven, tijdens het wachten op onze bestelde schnitzels in ons stamrestaurantje. Wat ‘ie moet kunnen, hoe moet het worden enz.

In de weken daarna zijn Marco en ik er samen met onze constructeur/tekenaar verder mee aan de slag gegaan. Marco maakte een eerste opzet voor een passende headshell in zijn workshop, op de draai en freesbank. Toen de vorm naar wens was is daarna alles opgetekend en werden er proto onderdelen gemaakt.

En wat is uiteindelijk geworden?

Het is een rechte toonarm geworden met (vanzelfsprekend) dezelfde geometrie dan de originele Thorens en Lenco armen. Daarmee houden de bestaande armliften en armklemmen hun functie. Dat scheelt enorm in de maakkosten en het maakt de arm ook een stuk gemakkelijker qua constructie, en niet te vergeten, inbouw.  

Montagegat

De GrooveMaster 1 moet simpel in het originele gat in het chassis worden gemonteerd. Zagen, boren en vijlen kunnen in de gereedschapkist blijven.
‘Drop-in’ moet ook echt drop-in zijn. Oude arm er af, nieuwe er op. Alleen de bedrading moet om gesoldeerd worden.

Een vaste headshell

Een verwisselbare headshell zal de kosten meteen weer flink opjagen door de dure connectoren die nodig is. De GrooveMaster 3 en 4 gebruiken door onzelf ontwikkelde connectoren, waarvan ieder onderdeeltje custom made is. Zouden we deze constructie ook bij de GM1 gebruiken dan wordt de arm gelijk weer veel duurder in aanschaf. De headshell moet echter van een oersolide kwaliteit zijn en de naald kan exact in het verlengde van de arm worden gemonteerd. Uiteraard is er een constructie bedacht om het element loodrecht in de groef te zetten.

De bedrading

Bovenstaande oplossing met een vaste headshell maakt het meteen mogelijk om de bedrading in z’n geheel door te trekken van headshell naar soldeerconnector in de platenspeler zelf. Dat scheelt nogmaals een dure DIN connector in de armbasis. Ook deze zijn in de GM3 en 4 van compromisloze custom made kwaliteit en dus kostbaar.  

Voor de GM 1 is voor armbedrading van het bekende merk Cardas gekozen. We hebben nog met andere, goedkopere, bedrading gestoeid, maar dat werd al snel als ‘niet goed genoeg’ naar de prullebak verwezen. Bedrading die via de bekende wegen op het internet te koop wordt aangeboden bleek van een dusdanige matige kwaliteit dat het de armkwaliteit omlaag haalt. Cardas dus, de gulden middenweg.

Het lagerhuis

Wat ook snel duidelijk wordt is dat het lagerhuis dezelfde compromisloze onderhoudsvrije keramische lagering moet krijgen die we ook in de GM3 en 4 gebruiken. Om daar op het budget te bezuinigen zou de GM 1 ernstig te kort doen.

De dwarsdruk compensatie: we zouden het goedkoop met de bekende touwtje/gewichtje methode kunnen doen, maar dat vinden we echt niet meer van deze tijd. En zeker niet passen bij een kwaliteitsarm die de GM 1 toch moet zijn. Er wordt dus wederom gekozen voor de kwaliteiten van de wrijvingsloze magnetische dwarsdrukcompensatie.

Titanium

De armbuis: hier gaat kwaliteit boven alles. Ook de GM 1 krijgt een titanium armbuis. Het materiaal wat zich in de GM3 en GM4 dubbel en dwars bewezen heeft. 

Als alle componenten zijn opgetekend kunnen de eerste prototypes worden gemaakt. Een paar weken later kunnen de eerste 2 armen uit de nul-serie worden opgebouwd. Dat ziet er veelbelovend uit! Maar nog beter: de arm klinkt boven verwachting als deze is ingebouwd in een Lenco L75 chassis. Hier en daar wordt er nog wat bijgeschaafd, de tekeningen aangepast en de stoute schoenen aangetrokken om de (toch nog aardig veel) componenten van eerste series van de Lenco en Thorens versie te laten produceren.

Het contragewicht

We zouden een simpel schroef- of schuifgewicht kunnen gebruiken. Of het contragewicht over een lelijke grove schroefdraad kunnen laten draaien. Dat zou zeker kostenbesparend zijn.

Maar hiervan is snel weer afgezien. Het is immers wel een GrooveMaster! Naast dat het er vaak niet zo mooi en grofstoffelijk uitziet, werkt het ook het nauwkeurig justeren van de naalddruk tegen. Het contragewicht is een te belangrijk en klankbepalend onderdeel van de toonarm om daar te gaan beknibbelen.

Het contragewicht is opgebouwd uit RVS en vernikkeld messing. De combinatie van deze twee metalen dooft eventuele resonanties effectief uit. De supergladde nikkellaag maakt een vloeiende werking mogelijk. De 20-voudige schroefdraad, met siliconenolie demping, zorgt zo voor een hele prettige actie. Het gewicht kan dank zij de multischroefdraad snel verplaatst worden en gelijkertijd kan de naalddruk tot op een honderdste van een gram worden ingesteld.

Montage

Als de onderdelen een maand later worden afgeleverd kan het echte werk beginnen. De montage van de GrooveMaster 1 verloopt naar wens. Alle precisie onderdelen, vaak met passingen van een paar duizendste millimeter maken het monteren tot een feestje. Waardoor na afloop een prachtige toonarm op de werkbank staat. Die verhuist daarna naar de al gereed staande Lenco en Thorens draaitafels.

Uitwisseling van de arm

De ombouw van de Lenco L75 met oude arm naar nieuwe GM1 gaat probleemloos. De klus is binnen een uurtje gefikst. Dan is het alleen nog een kwestie van een element inbouwen en justeren. Met de inmiddels gemaakte protractors voor de GM1 is dat ook geen moeilijk klusje. Het vereist alleen een gezond verstand en geen haast. Het Goldring element mag als eerste kandidaat in de GM1 plaatsnemen.

Een plaat op de draaitafel, naald in de groef en… stilte… en dan muziek, alleen maar muziek. Dit is toch heel andere koek dan de arm die er op zat. Totaal niet te vergelijken. Niet in gebruikscomfort en niet in de kwaliteiten die de GrooveMaster 1 uit de groef weet te destilleren vergeleken met de originele toonarmen. Je mag best weten dat we apetrots zijn op dit resultaat.

Niet veel later

Een paar dagen later is het wel duidelijk dat de missie goed geslaagd is met de GrooveMaster 1. Een toonarm die in alles een echte GrooveMaster mag heten en veel kenmerken en kwaliteiten heeft van de veel kostbaardere GM3 en GM4 broers. Met de compromis die we hebben moet maken om een meer betaalbare GrooveMaster te kunnen maken is probleemloos te leven. De GM1 is een volwaardig lid van de inmiddels aardig uitgebreide GrooveMaster stal.

Nog meer ideeën?

Zijn er nog meer ideeën? Nou, daar wordt inderdaad ook al stevig aan gewerkt. Het is een GrooveMaster 1 speciaal voor gebruik met een Technics SL-1200 draaitafel en familieleden. Ook een draaitafel met grote kwaliteiten van het draaigedeelte. En niet geheel toevalligerwijs ook uitgerust is met een toonarm die perfect is voor DJ gebruik, maar voor de meer eisende audioliefhebber, die de speler thuis gebruikt, kwalitatief ook niet van het kaliber is van het zeer fraaie Technics Direct Drive principe.

Helaas is het met de Technics wat minder drop-in dan bij de hierboven besproken Lenco en Thorens draaitafels, maar zeker niet moeilijk om te doen. Het vergt wat meer schroefwerk, maar ook geen boren, zagen en vijlen. Met nog steeds een minimum aan soldeerwerk van de vijf draadjes die uit het lagerhuis van de GM1 komen. We hebben er veel fiducie in!

De GrooveMaster 1 voor Lenco in de shop
De GrooveMaster 1 voor Thorens in de shop

We hebben al meerdere verhalen over het restaureren van Lenco platenspelers gemaakt.
En hier vind je de verhalen over Thorens spelers.

Specificaties