De Compact Disc, toch zo slecht nog niet…

Na de herintreding van de cassettedecks, tapedecks, Minidisc en CD-speler hier in huis is me toch wel iets duidelijk geworden. Ik heb namelijk (waarom duurde dat zolang?) weer ontdekt hoe goed die in de jaren 80, eerste helft jaren 90 geproduceerde CD’s kunnen klinken in vergelijk met een groot deel van de latere zoveelste remasters van dezelfde albums. Met het alsmaar groeiende gevoel dat we al jarenlang voor de gek worden gehouden. 

En nu is daar weer de groeiende belangstelling voor de aloude CD-speler en bijhorende glimmende schijfjes, ruim 40 jaar na de introductie van dit medium. Zijn we met z’n allen gek aan het worden? Nee, helemaal niet, integendeel! Het blijkt een boeiende leerzame verrijking van onze muziekhobby te kunnen zijn. En we beginnen met een reis terug in de tijd, naar de 'heilige drie-eenheid' gevormd door slechts twee letters: ‘A’ en ‘D’.

Van AAD tot DDD

Ik zie ze nog zo in de muziekwinkel. De mensen die alleen ‘DDD’ CD’s willen. Alle andere is minderwaardig. Even voor de duidelijkheid: Veel CD’s uit de begintijd van de destijds revolutionaire muziekdrager hadden de magische drie letters op de achterkant gedrukt. De eerste ‘A’ of ‘D’ vertelt of de CD analoog of digitaal is opgenomen, op een digitale meersporenrecorder. De tweede ‘A’ of ‘D’ vertelt of de mix analoog of digitaal is gemaakt. En de derde letter, bij een CD vanzelfsprekend altijd een ‘D’, geeft aan dat het om een Digitale master gaat.

DDA zou ook kunnen, als het om een cassettetape of LP zou gaan. Maar daar heb ik het nooit gezien. Vinyl dat digitaal opgenomen muziek in de groeven geperst had, in de vroege jaren 80, kreeg vaak een duidelijk zichtbare ‘Digital Recording’ vermelding op de voorkant van de hoes. Iets wat muziekuitgevers nu wel willen laten!
Onzin natuurlijk, ik heb diverse van dergelijke vinylalbums uit begin jaren 80 die uitstekend klinken. Hey, hoor ik daar Donald Fagen’s The Nightfly?

Gelukkig is de AAD/ ADD/DDD vermelding op de CD doosjes na verloop van tijd wel uitgedoofd. Naast het stukje marketing voegt het niks toe en zegt niks over de werkelijke kwaliteit van de muziek dat is ingeblikt op het glimmende schijfje in het doosje.

Onderstaande vinyl albums van Tony Bennett en Dave Grusin vermelden in de jaren 80 ook trots dat de opnames digitaal zijn. Beide albums klinken overigens superbe! 

Ruis!

Ik heb een keer meegemaakt, het was in de personeelswinkel van Philips, waar we in de lunchpauze graag wat rondkeken. De CD was nog een nieuwigheidje. Een collega had het doosje van een exemplaar van Supertramp’s  ‘Crime of the Century’ in de hand en merkte zichtbaar teleurgesteld op dat het een ‘AAD’ CD was. Dat kon niet wat zijn!… In een fade-out van een muziekstuk draaide hij de volumeknop van de versterker helemaal open. ‘Zie je wel, ik hoor ruis!’…

Wat voorbeelden

Misplaced Childhood van Marillion, hoe goed wil je het hebben. De eerste release was altijd al erg goed, maar het knalde waarschijnlijk nog niet genoeg. De vele heruitgaves werden uiteraard stuk voor stuk luider. Ook de recente re-mix is leuk voor extra omzet, maar echt nodig? Daarbij is het origineel nog heel goed te vinden is, er zijn er vele miljoenen van verkocht destijds. Zoek op discogs voor een habbekrats naar de originele 1985 uitgave.

Dit is een leuke: Twee beroemde albums van Earth and Fire op een enkele CD uit 1987. Deze klinkt zo goed dat zelfs de latere releases op het kwaliteits label 'Esoteric' hier niet aan komt. De 1987 versie is waarschijnlijk een gedigitaliseerde 'flat transfer', een 1 op 1 kopie van de mastertape, waaraan weinig tot niets is gesleuteld door een knoppenridder. Tweedehands te koop voor 4, 5 euro Discogs. 
Beide albums zitten ook in de in 2017 uitgebrachte limited edition 'Memories' 10-CD box, met alle albums van Earth and Fire. Deze kunnen qua geluidskwaliteit helemaal niet tippen aan de 1987 versie. Een '3-originals' dubbel CD uit 1998, met naast 'Song of the Marching Children' en 'Atlantis' ook het album 'Gate to Infinity' bevat klinkt ronduit 'processed'. Niet goed!

The Fab Four

Uitzonderingen

Natuurlijk zijn er uitzonderingen! En was een latere heruitgave een welkome vervanging omdat de originele CD-release. Halverwege de jaren 80 waren er ook hoorbaar veel haastklusjes omdat de CD-rekken in de winkels gevuld moesten worden.

Maar voor het leeuwendeel draait het bij het uitbrengen van nieuwe remasters om de zoveel jaar zeker niet om de muziek maar om het genereren van omzet. Waar overigens niks op tegen is, het houdt de muziek ook in de belangstelling van nieuwe generaties muziekliefhebbers.

Het punt is dat keizer consument, steeds weer nieuwe kleren wordt aangepraat, terwijl de mooiste versie van een favoriet album misschien al lang in de platenkast staat. Ik praat hier uiteraard als ervaringsdeskundige. Niks menselijks is me vreemd…

Wat voorbeelden

Neem als uitzondering op de regel bijvoorbeeld de 1994 remasters van de Genesis albums. De oorspronkelijke CD-releases waren niet allemaal echt super. Enkele albums lijken wel van een zoveelste generatie kopie van de mastertape te zijn gemaakt. Dat valt het meest op bij de eerste CD-release van ‘The Lamb Lies Down on Broadway’ die ik destijds blind voor veel te veel geld heb aangeschaft. Het was immers een dubbelaar. Hier bleek zelfs de links/ rechts balans niet in orde is.

De ‘Definitive Remasters’ uit 1994 zijn een heel stuk beter. En gelukkig nog net van voor de Loudness War, die niet lang daarna zou uitbarsten en het kwart eeuw daaropvolgend de populaire muziekbiz zou beheersen. En nog steeds zijn deze kwalijke praktijken niet helemaal de kop ingedrukt.

In 2008 werd het volledige oeuvre van Genesis opnieuw gemixt en in de mastering meteen maar van een deel van de dynamiek is ‘verlost’. Zo onnodig.

We trappen er blijkbaar steeds weer gemakkelijk in…

Helaas: ik (en ook Marco uiteraard) en jij en jij en ja, jij waarschijnlijk ook, zijn er net zoals heel veel anderen ook vaak genoeg weer ingetrapt…niet? De tijd terugdraaien kan (helaas) niet meer.

Wie weet was ik, met de kennis van nu, wel een analoog muziekleven blijven leiden en had ik de hele digitale omslag helemaal links laten liggen…haha…

En de streamingsdiensten dan?

Streamen van Qubuz, Tidal, Apple Music is gewoon leuk. Het ontdekken van nieuwe muziek zelfs erg boeiend. Als ik ergens een review van een bepaald album lees kan ik het meteen opzoeken en luisteren.

Maar ja: ‘Ieder voordeel heb toch z’n nadeel’ (J.C.). Een heikel punt bij de streamingsdiensten is dat de oorspronkelijke versies van albums vaak meteen vervangen worden door de nieuwste versies remasters/ remixen. Of ze nu een echte verbetering zijn of het tegendeel. De originelen gaan de digitale afvalbak in en zijn niet meer te luisteren.

Begrijpelijk dat er aan ruimte management wordt gedaan om de overvolle dataservers te ontlasten, veel mensen zal het toch geen biet kunnen schelen, maar het is voor de meer doorwrochte muziekliefhebber toch zonde. succesvol blijken. Dat is ook de primaire reden om zelf een mooie muziekbib op de harde schijf in huis te hebben.

Wees er zuinig op!

Daarom ben ik ronduit ook zo blij dat ik mijn CD verzameling nooit van de hand heb gedaan. Het heeft wel even geduurd voor die wijsheid kwam. De CD krijgt hier in huis weer de waardering die het verdient. Zijn niet veel CD-albums destijds met veel zorg en voor veel geld aangeschaft?

Op excursie door de CD-kast

Wat me bij een excursie door mijn CD-collectie opvalt als ik de eerste edities van de albums er uitpik? Het niet storende gebruik van de bij opgenomen muziek onvermijdelijke compressie. Geen brickwall mastering waarin de pieken afgeplat worden tegen de 0 dBFS bovengrens, waarmee gelijk het leven uit de muziek wordt geknepen, om maar zo luid mogelijk uit de speakers te knallen.

Abbey Road en Dark Side…

Ook een leuke is de al snel na de release in 1984 weer ingetrokken Toshiba Japan CD release van ‘Abbey Road’ van The Beatles. Een zogenaamde ‘flat transfer’, van een kopie van de originele mastertape. Hoe veel beter wil je het hebben? Het valt me na al die jaren nog steeds op hoe goed deze en andere AAD CD’s kunnen klinken. Wil je een exemplaar? Zet je spaarvarken maar op zijn kop. Deze Toshiba Japan CD gaat momenteel voor 500 euro en meer van de hand (oei, hoe vertel ik dit thuis…). Die van mij is in ieder geval niet te koop. Wil je een exemplaar dat dicht bij bovengenoemde release zit qua geluidskwaliteit? Zoek eens naar de reguliere 1987 release.

Dan nog de ‘26-ste remaster’ (ik ben de tel inmiddels kwijt) van Pink Floyd’s  ‘Dark Side of the Moon’? De eerste CD release halverwege jaren 80 (48 gulden destijds!) blijkt bij de vernieuwde kennismaking gewoon als een klokje te klinken! Levendig en dynamisch. Wish You Where Here overigens ook. Ik heb beide ‘Made in Japan’ CD-albums destijds gelijktijdig gekocht. Heb er 100 km voor moeten rijden omdat ik ze zo graag wilde. Dat zijn dingen die niet snel worden vergeten… ‘muziek is emotie’, niet?

Betere AD-converters?

O, zijn de AD-converters van nu stukken beter dan die van 40 jaar geleden?  Dat zal ongetwijfeld zo zijn! Maar zijn die latere, technisch veel betere converters, vaak geen paarlen voor de zwijnen? Door het overmatige gebruik van DSP processors (we hebben ze, het kan dus, en dan gaan we het gebruiken ook!), wordt bij het leeuwendeel van de re-re-re-re-remasters immers het kind met het badwater door de gootsteen gespoeld.
Zong Freddy Mercury niet: 'Too Much DSP will Kill You', of zoiets...:-)

Trigger

Hoe grappig dat dit als een trigger kan werken. Ik heb mijn fysieke CD-verzameling voorgaande 17, 18  jaar nauwelijks aandacht gegeven. Maar gelukkig ook nooit van de hand gedaan! Hoewel ik ruiterlijk toegeef dat mijn gedachten hierover weleens gespeeld hebben... 

Veel van mijn CD albums zijn in de jaren uiteraard wel naar de harde schijf geript, maar die verzopen daarna langzaam maar zeker in de digitale doolhof van de vele duizenden albums die op de harde schijf staan.

Sinds een jaar of twee pik ik steeds vaker weer de krenten uit de pap in de fysieke CD-kast. Maak er ook regelmatig mooie Minidisc’s of tapes van, met 2 albums op een schijfje of cassette of open reel. Een fantastische leuke, boeiende en leerzame bezigheid naast het plezier van het samenstellen van heerlijke mix ‘tapes’.

Minderwaardig?

De cassette en Minidisc minderwaardige media? Nou, dan heb je er blijkbaar nooit echt naar geluisterd. Met het juiste bronmateriaal en de goede apparaten klinken de tapes en disc’s beduidend beter dan veel latere CD- of zelf highres remasters weergegeven op andere media. Dat is toch een beetje een trieste gewaarwording, niet? 

In de huiskamerinstallatie en in de werkruimte staan weer CD-spelers, die me regelmatig van arbeid vitamientjes voorzien. Wie me dat 5 jaar geleden zou hebben verteld had ik gevraagd of hij wel goed bij z’n hoofd was… CD’s? Dat was toch voorbij? Het kan verkeren…

Epiloog

Anno 2025 is de belangstelling voor het gebruiken van fysieke muziekmedia weer aardig groeiende. Wie had er ooit verwacht dat cassettebandjes in 2025 nog steeds een enthousiaste groep van liefhebbers heeft? Met ‘De Bandjesfabriek’ als prachtig voorbeeld. Na de vinylrevival, inmiddels alweer jaren een vaste waarde in de muziekwereld, mag nu ook de CD weer op een groeiende waardering rekenen.

Nu de prijzen van nieuw en gebruikt vinyl zo stevig is gestegen zijn CD’s nog voor een habbekrats te scoren. Een bezoekje aan de kringloopwinkel levert vaak een handvol muziek op voor weinig. Het zal waarschijnlijk niet zo lang meer duren voordat daarvan ook de prijzen weer omhoog gaan.

Een mooie vintage topklasse CD-speler is ook gemakkelijk te vinden en er komen nog steeds weer nieuwe exemplaren op de markt. Ja, het heeft er alle schijn van dat mensen fysieke media, muziek die van jezelf is, weer meer zijn gaan waarderen. Mooie ontwikkelingen die ook perfect naast het streamen van muziek kunnen bestaan. Je hoeft het ene niet te laten voor het andere.

Nawoord

Onderstaande column uit 2013, over het toen 30-jarige jubileum van de glimmende schijf kwam ik recent weer tegen tussen de wordbestanden. Eigenlijk te leuk om niet als toegift te gebruiken in dit verhaal. Zo te zien had ik de CD toen al afgeschreven. Zie je dat het voorspellen van de toekomst niet echt gemakkelijk is.
Geeft een fysieke geluidsdrager toch meer het gevoel van 'proud of ownership', zoals de Engelsen dat zo mooi kunnen zeggen? Wie zal het zeggen... Wel fijn dat we een keus hebben.

Column maart 2013

Dit jaar is het 30 jaar geleden dat de compact disk speler voor het eerst in de winkel te koop lag. Het begin van een digitale revolutie die het lot van de Elpee snel zou beslechten, zo werd aangenomen. Vinyl kraakt, heeft een beperkte dynamiekomvang en kan relatief maar weinig muziek bevatten. Met pakweg 20 minuten per plaatkant is de koek wel op. Dat de CD in de jaren daarop aan een ware zegetocht begon is een waarheid als een koe, maar vreemd genoeg blijkt het vinylalbum maar door te pruttelen. De aantallen zouden misschien lager worden, de kwaliteit er van leek steeds beter te worden. Tenminste, de persingen. Aan de inhoud van de groeven valt regelmatig nogal wat aan te merken. Als je een Vinylalbum vult met muziek waarvan de master gewoon van de CD versie is gehaald mag je misschien een wat anders geluid verwachten, afhankelijk van het type platenspeler, arm en element, beter dan de wat het CD album al biedt wordt het echt niet. 

De CD en de bijhorende spelers worden echter beter en beter, met als top waarschijnlijk rond 1990. De apparaten leggen veel gewicht in de schaal, er worden mooie betrouwbare zwaar uitgevoerde CD loopwerken gebruikt. Een CD speler uit de stal van bijvoorbeeld Sony, Philips/ Marantz (toen nog in één naam genoemd) of Denon geeft een bepaald gevoel van trots als je ‘m op je audiorek ziet staan. Zelf had ik in die jaren een Denon 1700 en later een Marantz CD16. Heerlijke apparaten die niet meteen wegwaaien als het raam open staat.

Niet veel later begint het gestreep met het rode potlood. Loopwerken worden steeds meer plastic wegwerp gevallen. De elektronica krimp mee, totdat je kasten vaak meer lucht dan inhoud laten zien. De voelbare kwaliteit neemt in een razend tempo af als we het Millennium inmiddels passeren. Maar er zijn inmiddels meer beren op de weg. De mp.3 is gearriveerd en via sites als Napster nemen de downloads tot afgrijzen van de platenbazen en artiesten razendsnel toe. Het maakt het publiek blijkbaar niks uit dat de kwaliteit door het comprimeren van de muziek tot een file die 10 tot 20 x kleiner is dan de lineaire 16 bit/ 44,1 kHz PCM inhoud van de CD. Als het maar voor niks is. De mp.3 speler komt, de iPod wordt na een voorzichtig begin akelig populair en velen hebben hun complete muziekverzameling altijd op zak.

De verkoop van de CD’s begint aan neergang die tot aan de dag van vandaag doorzet. Hoe lang er nog CD schijfjes gemaakt worden weet nog niemand, maar de gouden tijden van dit medium liggen inmiddels ver achter ons. Wat destijds een luxe gevoel gaf, als je weer eens een mooi CD album had gevonden, lang niet alles was immers meteen digitaal te koop, lijkt ook al weer zo lang geleden. In de uitverkoopbakken koop je ze per dozijn voor weinig. Als ik een CD album aan heb geschaft wordt die ook nog maar één keer door een laser afgetast. Als ‘ie geript wordt en naar de harde schijf van de muziek pc wordt geschoven.

En laten we realistisch zijn. Een levenscyclus van 30 jaar voor een muziekmedium is zo slecht nog niet. Veel andere media hebben dat bij lange na niet gehaald of zullen het nooit halen. Ik hoef alleen maar de DCC cassette te noemen, of de MiniDisk. De eerste was bij nader inzien al verouderd bij de geboorte, maar het was qua geluid geen slecht medium. Maar we hadden de DAT al (is die er eigenlijk nog wel?), de Digital Audio Tape, voor Jan Consument veel te duur. Je gaat toch geen CD kopiëren naar een tape die al een tientje kost? Voor de aanschaf van een DAT recorder plus tapes kon je een hele stapel originele CD’s aanschaffen.