Vanderveen UL40-S2P en MCML05 eind- en voorversterker

De biasautomaat

Deze schakeling heeft Menno van der Veen een aantal jaren geleden uitgedacht en er nu in samenwerking met Guido Tent van Tentlabs een hapklare foolproof te gebruiken module van gemaakt, die ook voor de zelfbouwer te koop is. Bias automaatEr kunnen vier eindbuizen tegelijk strak mee op hun ruststroom worden ingesteld. Ik heb er al een paar versterkers mee gebouwd afgelopen jaar en ben er erg enthousiast over geworden. Je stelt de bias, een ander woord voor de ruststroom eenmaal naar je eigen wens in en de eindbuizen blijven te allen tijde rotsvast op deze stroom staan. In rust en bij hard uitsturen van de versterker, het maakt niks uit. De meting wordt gedaan over een 10 ohm weerstandje die in serie met de kathode staat, maar er wordt alleen gemeten, en eventueel bijgeregeld door de negatieve roosterspanning op het stuurrooster van de eindbuis meer of minder negatief te maken, als het muzieksignaal door de nul volt lijn gaat. Wat dus schier ontelbare keren gebeurd als er muziek speelt. Het muzieksignaal zelf heeft dus geen enkele negatieve invloed op de instelling.

Supertriode schakeling

Een EL34, KT88 of 6550 eindbuizen zijn zogenaamde penthodes en beam-tetrodes. In tegenstelling tot triodebuizen als de 300B of 2A3 zijn er extra roosters in de buizen aangebracht om de versterkingsfactor hoger te krijgen en het rendement sterk te verbeteren. Als ze op de normale manier worden gebruikt krijg je het grootste uitgangsvermogen uit de buizen. Je kunt de buizen echter ook in een quasi triode mode gebruiken, een kwestie van één van de extra toegevoegde roosters, het schermrooster in dit geval, direct met de anode aansluiting te verbinden. Dat verlaagd de inwendige weerstand van de buis drastisch en klinkt in de oren van velen het beste.

De keerzijde is dat het uitgangsvermogen maar liefst halveert. Een paar slimme heren kwamen toen op het idee om het schermrooster van een tegenkoppeling te voorzien vanaf een aftakking op primaire wikkeling van de uitgangstransformator. De ‘Ultra Lineaire’ schakelingwas geboren. De buis gedraagt zich daarmee zo’n beetje tussen penthode en triodegedrag in. Deze schakelwijze vind je in het leeuwendeel van de versterkers van pakweg de laatste 40 jaar. Weer andere slimme mensen bedachten dat het nog beter kon en pasten ook op de kathode van de eindbuis een tegenkoppeling toe via een extra aangebrachte wikkeling op de uitgangstrafo. Dit brengt de inwendige weerstand helemaal in de richting van een echte triodebuis.

Quad doet dit al vanaf het begin jaren 60. McIntosh heeft daar weer een eigen variatie op ontwikkeld die nog verder gaat. Maar ja, voor kathodetegenkoppeling moet er wel een apart aangebrachte wikkeling op de uitgangstrafo zijn gemaakt. Of de secundaire trafowikkeling, waar de luidspreker op wordt aangesloten, moet zo worden gemaakt dat die gelijk ook voor kathodetegenkoppeling kan worden gebruikt. Dat zie je bijvoorbeeld weer bij eindversterkers van Audio Research.

Menno’s methode

Maar hoe krijg ik een vergelijkbare lage Ri (zo wordt de inwendige weerstand afgekort) van de eindbuizen in een bestaande versterker zonder al die hulp of speciale trafowikkelingen? De UL40-S2 in dit geval, die normaal in Ultraliniair of triode mode wordt gebruikt. Menno van der Veen bedacht daar een handige lokale tegenkoppeling rond de eindbuis voor die hij de ‘Super-Triode schakeling’ noemde. ul40-4Even kort door de bocht: er wordt eerst een 100 kOhm weerstand (R1 in bovenstaand schema) in serie met het stuurrooster geplaatst. Dan wordt er vanaf de anode via een condensator en tweede weerstand (R2) een deel van het muzieksignaal teruggekoppeld op het rooster. Deze lokale tegenkoppeling zorgt er voor dat de eindbuis zich min of meer als triode gaat gedragen maar wel met behoud van het rendement en maximale uitgangsvermogen.

 Save as PDF

Dick van de Merwe

Dick van de Merwe is een echte buizenveteraan. Zijn Triodedick zelfbouw projecten worden wereldwijd door hobbyisten gebouwd. Reeds vanaf 1997 deelt hij zijn kennis via geschreven en on-line media.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.