Fostex T900A supertweeter


Een kostbare oplossing

Fostex FT17HMaar ja, dan zit je wel gelijk met een probleem. De Klipschorn heeft een rendement van ongeveer 105 dB. En om daar een passende supertweeter bij te zoeken valt niet mee. De meeste tweeters hebben een bereik tot 100 dB.
Al kun je dit niet zo zwart wit zeggen. De opgave van 105 dB voor de Klipschorn is over het gehele frequentiebereik. In het ultra hoog is de energie veel minder en zal die 105 dB in de praktijk waarschijnlijk niet gehaald worden en zal mogelijk wat lager zijn. Reden om eerst te proberen met een supertweeter die een wat lager rendement heeft.

Allereerst heb ik het geprobeerd met een Fostex FT17H, die had ik nog liggen. Met een rendement van 96 dB komt daar uiteindelijk toch te weinig volume uit en deze valt dus af. Het nadeel van supertweeters is dat, als je een tweeter wilt met een dergelijk hoog rendement, dat je daarvoor flink in je portemonnee moet duiken. Ook is er niet echt veel merkaanbod voor dergelijke hoog rendement supertweeters. Fostex is echter wel een gerenommeerde tweeter producent en heeft een behoorlijk aantal supertweeters in haar assortiment.
De Fostex T900A heeft een rendement van 106 dB en is dus een perfecte match met de Klipschorn. Het is de één na duurste uit de serie. Het topmodel de Fostex T500AMKII kost ruim 1000 euro per stuk. Dat vond ik toch wel een beetje te gortig. Na even wikken en wegen heb ik dan toch de knoop doorgehakt een een paartje Fostex T900A besteld. Nog wel een 500 euro per stuk, maar á la, je moet af een toe wat proberen en daar vertrouwen in hebben.

In blijde verwachting

De Fostex tweeters worden naar mijn weten niet in Nederland verkocht. Wel is er een internetbedrijf die deze Fostex hoorntweeters levert. Op het moment van bestellen was er een lange levertijd. Ik heb ze daarom besteld via de Franse importeur die een mogelijkheid heeft om naar Nederland te verzenden. Onderaan dit blog vind je de adressen.
fostex T900A in verpakking

Na een aantal dagen staat dan echt de postbode voor de deur met een relatief klein pakket met groot gewicht. De tweeters zijn netjes per stuk verpakt. Bij de tweeters worden twee houten steuntjes geleverd waar de tweeter netjes op geplaatst kan worden.

fostex T900A achterkantHet gewicht per tweeter is maar liefst 3,5 kg. Het is ook een bijna massieve cilinder.
Achterop zien twee prima kwaliteit aansluitingen met de mogelijkheid voor banaanstekkers.
Het aansluiten van de supertweeters is letterlijk kinderwerk. De Fostex T900A kan gewoon direct op de aansluitklemmen van de versterker. Dus buiten het filter om. Ik heb wel een 1 uF. condensator in serie met de positieve pool gezet. Dit om lage frequenties te elimineren.
Hier kun je overigens rustig wat experimenteren. Tussen 0,22 uF en 1 uF. Ik heb klankmatig niet zo heel veel verschillen gehoord en ben blijven steken op 1 uF. En dan gewoon een goede polypropyleen condensator gebruiken is voldoende.
Wanneer je de tweeter op deze manier aansluit, zet dan wel even een kleine weerstand van 20 Ohm over de plus en min van de tweeter. Hiermee voorkom je vervelende oscillaties.

Een L-pad voor de Fostex T900A

L-pad schemaWat is een L-pad en waarom heb je deze (mogelijk) nodig?
Wel nu, wanneer het rendement of de efficiëntie van de tweeter hoger is dan de de luidspreker in zijn totaliteit, heb je kans dat de tweeter op een hoger volume speelt dan de rest van de speakers. Dan is het wenselijk om deze terug te kunnen regelen naar het gewenste output volume. Dat kun je het mooist doen met een zogenaamde L-pad.

L_Pad_69F6BF84-A6CA-2AA9-D53F4426629E8482Een L-pad is een dubbele regelbare weerstand, waarmee je het signaal kunt terug regelen. Daarbij blijft de impedantie die de versterker ziet gewoon op 8 Ohm.

Ik heb een tweetal L-pad ’s besteld op Ebay. Gewoon de goedkoopste die ik kon vinden. Mocht ik na veel luisteren de ideale stand hebben gevonden, kan ik altijd de L-pad vervangen door vaste weerstanden. Gezien het rendement van de Klipschorn van ongeveer 105 dB zal de L-pad in deze opstelling waarschijnlijk overbodig zijn.

 

Waarom een supertweeter

Nu hoor ik sommigen zeggen: ja, maar jouw gehoor gaat toch niet verder dan 16-18 kHz.? In het beste geval (wanneer je nog jong en fruitig bent) haal je 20 kHz. Waarom dan in godsnaam zo’n tweeter die tot 38 kHz. doorloopt? Wel, natuurlijk is het zo dat de tweeter doorloopt tot pak hem beet 38 kHz en dat je dit niet als zodanig hoort. De hoog doorlopende frequentie zorgt ervoor dat er bepaalde resonantie frequenties in het hoorbare gebied versterkt worden, waardoor het gehele systeem veel homogener en muzikaler klinkt. Door die resonerende eigenschappen gaat de muziek als het ware ‘zingen’ in je luisterruimte. Wie wel eens een klankschaal heeft aangeslagen, weet wat ik bedoel. De boventonen resoneren met de ondertonen en dat geeft een heerlijk aangename klank. 

Marco Bouwer

Marco Bouwer is een ware luidspreker en platenspeler fanaat. Wanneer hij niet voor zijn luidsprekers zit, dan werkt hij wel aan een paar nieuwe. Onlangs heeft Marco de laatste hand gelegd aan een revolutionaire platenspeler arm.

4 gedachten over “Fostex T900A supertweeter

  • 01 september 2012 om 19:26
    Permalink

    Beste Marco,

    Prachtig hoor die recensie! Maar al lezend kom ik tot de conclusie dat er erg grote bedragen uit de knip worden betaald om naar popmuziek te luisteren.
    Het zou toch wel leuk en aardig zijn om ook eens wat klassieke muziek erbij te betrekken.
    Of is deze site alleen gemaakt voor een “jeugdig?” publiek? Er zijn ook nog, in dit geval misschien ouderen, die nog steeds grote interesse hebben voor het klassieke genre.
    En ook bezig zijn met hi-fi en de apparatuur hiervoor.
    Een vriendelijk verzoek. Vergeet de klassieke muziek niet en luister met net zoveel aandacht. Dan wordt de balans weer wat in evenwicht gebracht.
    Nogmaals, ik bekijk jullie site met veel aandacht en moet je hiervoor een compliment maken zoals die eruit ziet.
    Groetjes van een “oude” (80) muzikale muziekliefhebber en hi-fi-man.
    Tom

    Beantwoorden
    • 01 september 2012 om 19:48
      Permalink

      Hallo Tom,
      Dank voor het mooie compliment!
      Je hebt helemaal gelijk. Soms blijf je een tijdje in een bepaalde ‘mood’, als ik voor mijzelf spreek en dat was de laatste tijd veel folk en rockmuziek.
      En dat terwijl onze muziekkast ook vol staat met mooie klassieke muziek.
      Dat er ook een grote groep klassieke luisteraars onder de lezers zijn, vinden we maar al te mooi en wordt zeer gewaardeerd!
      Ik ga er voor zorgen dat er ook een redelijk deel klassiek muziek meegenomen gaat worden in de komende recensies.
      Met vriendelijke groet, Marco

      Beantwoorden
  • 02 mei 2013 om 09:46
    Permalink

    Hoi Marco,
    Ik wil toch nog even reageren op je artikel met je bevindingen betreft de Fostex T900A. Enkele maanden geleden adviseerde Dick mij te gaan voor de La Scala’s want ik wilde een stapje hoger dan de RF7 serie. Ik twijfelde wel over het laag en op advies van Frits de Vries en nadat ik bij iemand naar de La Scala’s had geluisterd waarbij het laag reuze meeviel toch voor de Klipschorns uit 1978 gegaan.
    Nog met het oude AA filter en Frits adviseerde mij dan ook bij Al Klappenberger nieuwe filters aan te schaffen. Dat werd de Extreme serie.
    Dat was een hele vooruitgang!!! Toch was het hoog niet wat ik wilde horen en wist nog dat Elso Kwak een set tops met de Electro Voice 1824M drivers en T350 tweeters te koop had staan.
    Dus naar Groningen en Elso heeft deze uitvoering met dezelfde speakers zelf thuis staan op een SE versterker waarnaar ik met heel veel plezier naar luisterde. Uiteraard de tops meegenomen!!!
    Wat een mooi geluid thuis!!! Alles klopt, ik kan wel een beschrijving geven echter beleeft ieder persoon het toch weer op zijn eigen manier. Wel dat ik niet zou weten hoe ik nu nog meer moet upgraden en niet zou weten welke andere speakers er voor in de plaats moeten komen!

    Echter…ik heb de Fostex T850 Tweeters liggen voor een projectje met zelfbouw kasten (geen hoornsysteem) om ook de Fostex FE165K in te bouwen. Nu ik je verhaal heb gelezen zou ik misschien de Fostex tweeters eens moeten uitproberen om te vergelijken met de EV’s.
    Ik weet niet op wat voor audiocompenenten jij speelt, ik zelf op SE 300B’s (XLS-EML)maar ik ben wel superbenieuwd hoe het bij thuis klinkt!

    Beantwoorden
  • 10 augustus 2013 om 15:04
    Permalink

    Ha Marco!
    Kan de fostex ook de ct125 helemaal vervangen?
    Zodat je wellicht een (bijv. fastrac of Eliptrac 400 ) midhoorn mooi kan centreren en de fostex on top?

    Beantwoorden

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.