Falcon Acoustics LS3/5a BBC monitor




 

Falcon Acoustics LS3/5a BBC monitor: reïncarnatie van een legende

Wie de moeite neemt op zoek te gaan naar literatuur over de door de BBC ontwikkelde LS3/5a monitor kan zich verlustigen in een historie die deels op feiten en deels op halve waarheden is gebaseerd. Feit is wel dat de LS3/5a zich begeeft in het rijtje grootheden van luidsprekers als de Klipschorn, de Acoustic Research AR-1 en de QUAD ESL-57 om een paar legendarische voorbeelden te noemen.

Hoewel dat voor een LS3/5a best raar is, een monitor ontwikkelt voor het beoordelen van spraak op locaties waar de BBC genoegen moest nemen met een kleine luidspreker zoals in mobiele opname ruimtes. De BBC produceerde nooit zelf luidsprekers, na de ontwikkeling werden die in licentie gebouwd volgens strikte voorwaarden, waarna de BBC er zelf al rond de 13.000 LS3/5a’s afnam. Maar de LS3/5a bleef niet altijd hetzelfde en veranderde in de tijd omdat originele KEF units niet langer beschikbaar waren, om uiteindelijk nog slechts als look-a-like te worden gemaakt, die soms dicht bij het origineel kwamen maar nooit meer de klank haalden van de oorspronkelijke 15Ω versie die Rogers assembleerde voor de BBC. Tot het 2 jaar geleden tot een wedergeboorte kwam uit de koker van Falcon Acoustics.

Falcon Acoustics

Falcon Acoustics is voor veel Engelstaligen geen onbekende, sinds 1973 levert het bedrijf luidspreker units en is de wereldwijde distributeur voor SEAS. Zelf ken ik ze al uit de tijd dat ik ook nog luidsprekers pleegde te bouwen. Oprichter was Malcolm Jones die samen met zijn inmiddels overleden vrouw Valerie het bedrijf runde. Falcon LS3-5a woofer en tweeterMalcolm was naast de eigenaar van Falcon tevens ontwikkelaar bij KEF en van zijn hand zijn onder meer de B110 woofer en T27 tweeter. Units die toegepast worden in de LS3/5a. Minder bekend is dat Malcolm Jones in de hoedanigheid van Falcon Acoustics alle filters voor de LS3/5a maakte, een filter dat hij zelf had ontwikkeld voor de BBC.

Gek genoeg mochten fabrikanten als Rogers en RAM de speakers maken, Falcon kreeg daarvoor nooit een licentie en moest genoegen nemen met het leveren van filters aan de bouwers. Door gebrek aan interesse van KEF in de LS3/5a en het niet langer op voorraad willen houden van materialen die uitsluitend voor de B110 versie SP1003 werden gebruikt, moest de BBC genoegen gaan nemen met een afgeleide van de 15Ω versie en zo ontstond de 11Ω met een ander wisselfilter en iets andere units.

Hoewel stemmen opgaan dat de 11Ω de beste zou zijn, gaan de puristen voor de 15Ω zoals Rogers die maakte en vooral in Japan is die 15Ω zeer geliefd. Zo geliefd dat voor een puik paartje uit de jaren ‘70 zomaar tussen de 5.000 en 8.000 euro wordt neergeteld. Een wellicht ridicuul bedrag voor een luidspreker die echt aan slijtage onderhevig is geweest.

Malcolm Jones

Malcolm Jones heeft Falcon Acoustics lang geleden overgedaan aan Jerry Bloomfield, die Malcolm daarna weer heeft ingehuurd als co-designer en adviseur, en samen hebben zij het plan opgevat om de LS3/5a in de oude glorie te doen herleven. Daar moesten de nodige stappen voor worden gezet. Zo hebben zij de rechten op de units en het filter gekocht van KEF en maken zij als enige ter wereld de units voor de monitor. In dat maken gaan ze zover dat ze zelfs lijm hebben laten ontwikkelen die gelijk is aan de lijm van de oorspronkelijke units. De conus, de magneet, de basket, alles wordt in Engeland met de hand gemaakt uitsluitend voor Falcon Acoustics. Het zelfde geldt voor de tweeter.

Cross-over filter met autoformers

Falcon LS3-5a cross over filterHet filter was uniek voor de 15Ω versie, daarin worden auto(trans)formers gebruikt en een transformator voor de tweeter. Van de twee autoformers staat er eentje in de pluslijn van de basunit en eentje in de min zodat de luidspreker de versterker op beide klemmen gelijkmatig belast. Heel vriendelijk belast met zijn 15Ω en de versterker vriendelijke vorm van tegen EMK. De transformator bij de tweeter is er voor rendementsaanpassing en geeft de mogelijkheid de hoge tonen weergave individueel af te stemmen. Zowel de autoformers als de trafo worden met de hand gewikkeld bij het bedrijf dat in de jaren ‘70 ook voor Falcon werkte. Weerstanden en condensatoren worden voor elke luidspreker met de hand geselecteerd op juiste waarde. Het spreekt boekdelen dat 60% van de ingekochte componenten retour leverancier gaat omdat Falcon veel hogere eisen stelt dan de doorsnede fabrikant en streeft naar 100% kanaalgelijkheid per paar.

René van Es

René van Es is een muziek- en audioliefhebber in hart en nieren. Ooit besmet geraakt op 12-jarige leeftijd met het virus kan hij het niet laten om zijn ervaringen te delen via papier en on-line media. Na een aantal zelfbouw projecten in het verleden is voor hem de nadruk meer en meer komen te liggen op kant-en-klare producten.

  • je kunt de ls 3/5a ook altijd nog zelf bouwen, falcon levert alle materialen daarvoor, units filters, demping en kastmateriaal in zowel de 15 als de 11 ohms versie en naar ik meen ook nog een nieuwere 8 ohms, een soort kef cresta versie

  • Dag René. Wederom een mooie review. Kan je stellen dat de sound, het ontwerp en de materialen van vroeger eigenlijk niet door allerlei hedendaagse technische hoogstandjes kunnen overtroffen worden?

    Vriendelijke groeten

    Geoffrey

  • Nee Geoffrey, dat is te kort door de bocht. De R&D afdeling van de BBC had destijds de tijd en de middelen om mooie dingen te bedenken en te laten uitvoeren. Meer tijd dan tegenwoordig vanuit commerciele bedrijven aan een enkele luidspreker kan worden besteed. Dat gegeven, de liefde en het vakmanschap van twee pensionado’s maken samen deze LS3/5a tot iets bijzonders waar passie in doorklinkt. Die passie hoor je niet vaak meer en dat maakt het product uniek, tegelijk zijn er technisch betere luidsprekers te bedenken die minder kosten.

    Iets ongrijpbaars zit in dit kleine kastje en mij raakt dat enorm. Ik geef toe dat nostalgie meespeelt in het eindoordeel, veel gevoel, bewondering, naast de muzikale eigenschappen. De Falxon heeft een ziel, een ziel zoals sommige Japanse producten die ook hebben.

  • Dag René,

    Bedankt voor deze review. Ik heb deze speakers nu zelf al tijdje in huis. En inderdaad is dit de eerste speaker waarvan ik denk: dit doe ik nooit meer weg. Alhoewel ik dat ook dacht van de Harbeth P3ES. Maar deze Falcons gaan inderdaad wel een stuk verder in het mid-hoog. Ook ik heb de Custom Design stand en ook een kwartslag gedraaid vanwege de afmeting. De versterker die ik gebruik is de Rega Elex-R. Kilian is zelf ook weg van deze combi en raadde mij dan ook aan niet in aansturing te investeren, maar in de bron. Bij It Harkstee in Twijzelerheide (helaas gesloten per 1 mei 2017) heb ik uitgebreid met Kilian gesproken. Het hifi-enthousiasme is bij hem nog echt aanwezig. Dat draagt ook bij aan de aankoop. Echt een importeur die achter zijn producten staat. En ja, ook ik mis het diepe laag. Maar mis ik het echt?
    En die dure cappuchino of espresso haal ik gewoon op het terras. Uiteindelijk gaat alles om beleving.

    Groet
    Henk Bloem

  • >