Soulnote E-2 Phono voorversterker
Wat is dit nu weer? Een phono voorversterker van 7500 euro? Het moet niet veel gekker worden! Maar wacht, de Soulnote E-2 is allesbehalve een ‘normaal’ apparaat. Na het lezen van onderstaand verhaal zul je er misschien toch wat genuanceerder over denken.
De Soulnote E-2 blijkt al snel een voorversterker voor de platenspeler die nagenoeg geen restricties kent om alles uit de aangesloten platenspeler/ element te halen. Het is een MM/ MC preamp met een scala aan opties. En is daarnaast ook een voorversterker/ Equalizer voor de optische elementen van DS-Audio. Wat kan ik me nog meer wensen? Aan de slag!
Soulnote geschiedenis
In 2004 wordt in Japan ‘CSR Inc.’ opgericht door voormalige medewerkers van Marantz. Inmiddels is CSR Inc. een bedrijf met 50 werknemers. Soulnote is daarvan de high-end audio tak.
De hoofdontwikkelaar (‘Chief Sound Manager’) van Soulnote is Hideki Kato, die al sinds de jaren 80 van de vorige eeuw werkzaam is in de audioindustrie. Een man met een eigen filosofie over het ontwerpen en bouwen van audioapparatuur.
De Soulnote audio apparaten wijken dan ook behoorlijk af van de gangbare ‘mainstream’ audio anno nu.
Soulnote E-2
De Soulnote E-2 lijkt op het eerste oog, zeker gezien de omvang van het apparaat, eerder op een geïntegreerde versterker. Met de twee grote draairegelaars rechts op het front en het drietal kleinere knoppen links voor volume, kanaalkeus en klankregelaars. Maar niets is wat het lijkt…
Het gaat hier toch echt om een phono voorversterker, en niks meer, voor MM (Moving Magnet) en MC (Moving Coil) elementen. En ook voor, hoe bijzonder is dit: DS-Audio optische elementen! En daar zijn we bij Audio Creative toevallig enthousiaste liefhebbers van. De kloeke afmetingen van 43 x 16 x 41 cm (b x h x d) en het gewicht van 20 kg liegen er ook niet om. De Soulnote E-2 is zowel in de kleur zwart als naturel aluminium kleur verkrijgbaar. De afwerking is om door een ringetje te halen. Van buiten en van binnen.
De voorkant
De twee grote draaiknoppen op het front regelen de ingangen: XLR balans of RCA single ended en twee maal alleen RCA voor MC/ MM elementen. Daarnaast nog een ‘OPT’ stand voor gebruik met DS Audio optische elementen.. De draaiknop ernaast regelt de loadbelasting voor MC elementen. Met keus uit: 3, 10, 30, 100, 300 Ohm en 1 kOhm.
Daaronder een vijftal drukschakelaars. Voor het instellen van MM capaciteiten: 100 pF, 200 pF of 350 pF. Een low cut filter, ook wel rumble filter genoemd, dat scherp afvalt onder 20 Hz. Een Gain Low, om de uitgangspanning met 10 dB te dempen, mocht de achter de E-2 gebruikte versterker te veel versterking hebben om nog prettig met de volumeregelaar te werken. Elementen variëren nu eenmaal behoorlijk in uitgangsspanning. En dan is er nog een ‘Degauss’ knop. Deze werkt ook meteen als ‘Mute’ schakelaar.
RIAA en Co.
De linkerkant van het front is bijzonder. Hiermee kan met hulp van de drie draaischakelaars ongeveer iedere curve die afwijkt van de later genormaliseerde RIAA curve worden ingesteld. Voor RIAA de norm werd had iedere platenfirma een eigen curve: NAB, Columbia, LP, AES, Capitol, Acoustic, en vele anderen. En ook de 78 toeren platen hebben hun eigen curves.
In de handleiding staat een lange lijst met instellingen die platenlabels gebruikten tot de RIAA curve, zoals alle moderne vinylalbums die vanaf pakweg de jaren 50 hanteren, de algemene norm werd. Maar er zijn nog labels die tot rond 1970 nog hun eigen correctiecurves gebruikten. Lekker handig...
Dit ziet er voor de normale gebruiker als overdaad uit. Dat is het voor mij ook, maar het is goud waard voor de verzamelaar van oude vinylalbums en 78 RPM platen. Ook een archivaris zal zijn/haar vingers erbij aflikken van wat hier mogelijk is.
Op de onderste rij zie je de drukknoppen voor ‘power’, ‘old EQ, om hierboven genoemde functies te activeren, ‘mono’ en ‘inv’. De laatste is voor het omdraaien van de absolute fase van het muzieksignaal. Het is allemaal overzichtelijk en vergissingen zijn nagenoeg uitgesloten.
Achterkant
Linksboven zijn de XLR ingangen te vinden voor gebalanceerd in. Gebruik je dit niet, dan kunnen ook de cinchingangen van dit kanaal worden gebruikt. Alleen niet gelijkertijd. Het is of XLR of cinch. Beide andere MC/ MM ingangsparen zijn alleen in cinch uitgevoerd.
Midden onder zijn de cinch aansluitingen voor gebruik met DS Audio optische elementen.
Alle ingangen hebben hun eigen massa terminal.
Boven de optische aansluitingen zijn de XLR en cinch uitgangen te zien voor het gebalanceerd of single ended aansluiten op de achterliggende voor of geïntegreerde versterker.
Helemaal rechts (van achteren gezien) is de IEC power ingang te vinden.
Binnenkant
De schakelingen voor MC/MM zijn dubbel mono uitgevoerd en van in- tot uitgang gebalanceerd uitgevoerd. Met twee gescheiden PCB’s. De ‘Non-NFB’ (geen negatieve tegenkoppeling) schakelingen zijn geheel discreet opgebouwd, ofwel zonder opamps.
Voor de EQ van de optische DS-Audio elementen is een aparte module aanwezig, ook weer ‘Non NFB’ en geheel discreet opgebouwd. En die lijkt een heel stuk luxer uitgevoerd dan de al zo fijne EQ/voorversterker die bij het DS Audio DS003 element wordt geleverd.
De EQ/ voorversterker voor de optische elementen is boven middan te zien. De 2 MC/ MM PCB's rechts. Onder de zwarte afschermkap is de grote transformator te vinden, met de gelijkrichting.
Alle functies die op het front kunnen worden geregeld schakelen via relais die dicht bij de elektronische schakelingen zijn geplaatst. Zo worden ondanks de grote behuizing de signaallijnen effectief kort gehouden.
Onder de afschermkap zit een wel heel ruim overbemeten 400 VA transformator. Zeker als we het hier hebben over een pure phono voorversterker. De capaciteit achter de gelijkrichting is niet met twee of vier grote elco’s gedaan maar met een groot aantal kleinere.
De voedingstransformator met daarachter de tientallen Elna elco's die samen weer een grote capaciteit geven. 'One for all, all for one!'...
Aandacht voor ieder detail
Een opmerkelijk punt laat zien dat Soulnote ook ‘out of the box’ denkt. De bovenplaat van de E-2 is niet via veel bouten rotsvast met de behuizing verankert maar losvast gemonteerd, min of meer zwevend aan een drietal bevestigingsbouten. Waarom?
Bij luisteren tijdens het ontwikkelen bleek bij toeval dat met een losse bovenplaat het geluid nog beter bleek dan met een stevig vastgeschroefde! Hoe dan? Geen idee. Maar Kato San liet dit fenomeen tijdens luistersessies op audioshows ook gewoon door het publiek beoordelen.
De dubbel mono opgebouwde MC/ MM voorversterker PCB's. Uiterst links zijn de relais te zien.
Familietrekjes?
Ik kan me sterk vergissen, maar de hele opbouw van de PCB’s heeft de nodige familietrekjes met die van de DS Audio equalizers. Zou de elektronica daarvan bij Soulnote worden uitbesteed? Wat me niet zou verbazen. Soulnote is specialist in audio elektronica, DS Audio van de inmiddels veel geprezen optische elementen.
Ik zie dezelfde condensatortypes, dezelfde opbouw van de voeding, met de buffercapaciteit samengesteld met vele kleinere elco’s in plaats van een tweetal grote. Ook was Soulnote er al heel snel bij met een eigen EQ/preamp voor DS Audio elementen. In de vorm van de E-3.
Aansluiten
De Soulnote E-2 wordt op de met twee GrooveMaster toonarmen uitgeruste Garrard 401 aangesloten. Later wordt de Garrard 301, met dezelfde configuratie, maar met andere elementen, met de E-2 verbonden.
De GrooveMaster 3 is uitgerust met een Ortofon SPU #1E ingebouwd in een Nasotec Swing headshell (speciaal voor de SPU). In de GrooveMaster 4 is het DS Audio DS003 optische element gemonteerd, eveneens in een Nasotec Swing Headshell en FunkFirm Houdini. De phono bekabeling is van In-Akoustik.
De uitgang van de Soulnote is via Townshend Fractal XLR kabels met de Bespoke Audio Co. TVC verbonden, die op z’n beurt weer met XLR naar de SPEC RSA-M99 (in eindversterkermode) gaat.
Het luidsprekersysteem is onze onvolprezen ToneMaster Reference.
Garrard 401 met GrooveMaster 3 en GrooveMaster 4. Met DS Audio DS 003 en Ortofon SPU #1E
Gemakkelijk
De Soulnote E-2 blijkt erg gemakkelijk in omgang. De veelheid aan mogelijkheden zit het gebruikscomfort nooit in de weg, dank zij de logische bediening. Eigenlijk worden er tijdens het dagelijkse gebruik maar een paar knoppen gebruikt. Zoals bijvoorbeeld het instellen van de loadweerstand voor het Ortofon SPU element. Het is vooral de keus tussen 30 of 100 Ohm, waar de laatste optie na een paar dagen standaard is geworden. Het later ingebouwde erg fraaie EMT TSD MRB element blijkt een loadweerstand van 300 Ohm het meest te kunnen waarderen.
Wat een genot om de aanpassing van de loadweerstanden bij MC- en de capaciteit bij MM elementen met flinke en vooral duidelijke draaiknoppen en drukknoppen kan selecteren. Extra geaccentueerd met een LED. De bij andere apparaten vaak gebruikte mini DIP schakelaartjes, helemaal als deze ook nog eens moeilijk bereikbaar in, onder of achterop de behuizing van de phono preamp zitten, vind ik soms (vaak!) ronduit irritant en zelden uitblinken in duidelijkheid. Wat gemakkelijk vergissingen en daarmee verkeerde instellingen oplevert. Zeker als je nog wel eens van element wisselt zoals bij ons. Sjappo Soulnote!
Het is verder alleen nog omschakelen van de ingang naar: of Ortofon SPU of naar DS Audio DS003, afhankelijk waar er naar geluisterd gaat worden. En ik mag graag afwisselen.
Naast de ingangsbussen voor DS Audio elementen is een schuifschakelaartje te vinden waarmee de voeding voor verlichting van het element continu aanblijft, of uit wordt geschakeld bij het omschakelen van de optische naar de MC/MM ingangen.
Goldring G1042 met Geiger naald. Erg fijn.
Rega ND-3. Een ontdekking!
Audiofiel vinyl
Ik kan daar kort over zijn, daarvan heb ik er niet zoveel van in mijn toch wel omvangrijke vinylbib. In de huiskamer staan er rond 1000 vinylalbums en op andere plekken in huis staat nog ongeveer een gelijk aantal. Ik ben vanaf pakweg 1970 echt met het kopen van vinyl, toen nog LP’s genoemd, begonnen. Daarvoor was het mondjesmaat en vooral de verjaardag en Sinterklaas afwachten.
Hierdoor staan er veel ‘eerste dag’ vinylreleases in de kast. Albums gekocht tijdens de wekelijkse zaterdagbezoekjes aan de muziekwinkel. Het was soms wikken en wegen, het budget was immers beperkt. In de jaren zeventig werden de LP’s geluisterd op (in volgorde van opkomst) Dual, Lenco, Technics en Thorens platenspelers. De eerste, een Dual 1214, is nog bij elkaar gespaard van mijn krantenwijkje.
Later werd het wat moeizamer toen ook de dorst van brommer uit dezelfde financiële bron gelest moest worden. Wat een verd**d mooie tijd was dat, met fantastische muziek en live popbands in het dorpshuis. Ik koester de avonden met Earth and Fire, Kayak, Livin’ Blues en andere pophelden.
En met de LP’s van Emerson, Lake & Palmer, Genesis, Yes, Beatles, Stones, Pink Floyd, The Moody Blues, Black Sabbath, Golden Earing, Alan Parsons Project, Alquin, Ekseption, Uriah Heep en nog veel meer andere muziekhelden. Ik luister nog met heel veel liefde naar deze muziek, natuurlijk het liefst met de originele LP’s die toen zijn aangeschaft onder de naald. Waarvan ik vaak nog precies weet waar en wanneer deze zijn gekocht. En laten we eerlijk zijn: die klinken toch vaak het allerbest. En de vermaledijde Loudness War was nog heeeel ver weg!
Karakter
De Soulnote E-2 lijkt de laatste restjes aan informatie die er nog in de groef is geperst er uit te peuren, zonder ook maar een spoor van uber-analytisch gedrag. En dat laatste is iets waar ik ronduit een hekel aan heb.
Het karakter van de Soulnote zit eerder aan de warme kant van het spectrum, wat ‘m vaak aan een mooie buisvoorversterker doet denken. Voor mij is dit de klankbalans zoals ik die het liefste heb. Volbloedig, organisch, met een erg mooie ruimteweergave, met veel lucht maar ook rijk aan details. De Soulnote is een phonovoorversterker met de perfecte ‘Big tone’. En dat doet 'ie met zowel de klassieke elementen als met de optische. Wow! Woorden schieten vaak te kort...
Meer, meer!
Bijna ieder album dat uit de platenkast wordt getrokken blijkt puur genieten als deze op de platenspeler wordt gelegd. Het valt op dat het DS Audio DS 003 element nog wat mooier gebalanceerd en meer gepolijst klinkt dan met de eigen DS-Audio equaliser. De MC/MM ingangen zijn buitengewoon ruisarm. Wat mede een reden is voor de diepzwarte achtergrond onder de muziek.
Groef bijgeluiden, kraken en krassen zijn hier in huis toch al zeldzaam als een rode gans, de stilte die de Groovenote E-2 daar aan toevoegt maakt het feest helemaal af. En niet alleen met DS Audio optische elementen. Die op dat vlak vanaf de introductie in 2018 al ver boven het maaiveld uitsteken.
Het Ortofon SPU #1E element, ingebouwd met een Nasotec Swing headshell, speciaal voor de SPU, klinkt wonderschoon, ruimtelijk, gemakkelijk en erg stil in de groef. Soulnote maakt geen stiefkinderen en heeft zowel de conventionele als de optische elektronica tot grootse prestaties gedreven.
Het kon slechter...
Of ik enthousiast ben? Hier in het oosten des lands zeggen we dan: "Ja, 't kon slechter"... Wat opgevat kan worden als: "Nou en of!"... haha…
Naast de al genoemde Ortofon SPU #1E en DS Audio 003, zijn ook de EMT TDS MRB, Goldring G1042, Audio Technica AT-VM95SH en Holistic Audio Gusto SE met succes gebruikt.
Rega ND3
Ik wil graag wat extra aandacht geven aan het nieuwe Rega ND3 MM element. Het is ronduit verrassend wat dit element, met als primeur het gebruik van Neodymium magneten, weet te presteren. Het lijkt stevig uit het lood, een Rega ND3 van 229 euro, in de GrooveMaster 4 op de Garrard 401 aangesloten op een Soulnote E-2 phonovoorversterker van 7.500 euro. Maar dat blijkt het allerminst! Binnen de kortste keren is dat vergeten en wordt plaat na plaat onder de Rega gelegd. Toch bijzonder!
Rega ND3 in de Garrard 301 met GrooveMaster 4. Met de nieuwe Audio Creative Titanium headshell.
Het blijkt wel weer eens dat er geen kapitalen aan elementen hoeft worden uitgegeven om lekker naar je vinyl te luisteren. De Rega ND3 krijgt binnenkort een eigen review.
Epiloog
Wat een bijzonder apparaat, deze Soulnote E-2. Waarmee zowel MC/MM elementen als de prachtige DS Audio superbe klinken. Uitzonderlijk groot en zwaar voor een phono voorversterker en gebouwd als een tank. En met alle mogelijkheden is het een buitengewoon veelzijdig apparaat. Dit is het kaliber phonoversterker dat een platenverzameling opnieuw laat ontdekken. Vinylweergave op een extreem niveau.
Voor veel vinylliefhebbers misschien financieel te heftig, maar Soulnote levert met de E-2 pure kwaliteit die zoveel uit mijn vinyl weet te halen dat ik nog wel “even” bezig ben met excursies door de platenkast. Dat maakt het een investering in de toekomst. Grote klasse! Lang leve vinyl!
Soulnote site
Audiotweaks (Voor het uitlenen van een E-2)
DS Audio site
Audio Creative DS Audio DS- 1E Review
Audio Creative DS Audio DS 003 Review
