PhonoDude

Het complete PhonoDude verhaal (deel 1)

De PhonoDude ziet het licht…

Zomerhitte of geen zomerhitte, de augustus dagen worden gebruikt (hoewel het alleen ‘s morgens nog te doen is) om een compleet apparaat te bouwen. Net zoals bij de Scratch, met een gescheiden voeding. De ‘PhonoDude’, zoals ik de versterker inmiddels heb gedoopt, is niet moeilijker van opzet dan de ‘Scratch’.

De voedingstrafo is identiek aan die van de Scratch schakeling. Na de trafo wordt er gelijkgericht met een gelijkrichtbuisje, afgevlakt en gebufferd met een smoorspoel en tweede condensator

De gelijkrichting en stabilisatie voor de gloeispanning van de buisjes wordt ook in de voedingsbehuizing ingebouwd, op een gaatjes printplaatje. Ik gloei de buisjes op 12 volt, om de gloeistroom sympathiek te houden, maar het kan met de 5755 buis ook op 6,3 volt. Een kabel met connector maakt de verbinding met de eigenlijke versterkerschakeling. Na binnenkomst ontkoppeld een dubbel RC filter het linker en rechterkanaal van de voedingslijn. De voeding blijkt daarmee schoon genoeg om de brom uit te sluiten.

Er wordt een platenspeler met Ortofon X3-MC en later een X5-MC op de PhonoDude aangesloten. Dat speelt niet verkeerd, de muziek spat lekker de kamer in…

Omdat de versterking aan de hoge kant blijkt heb ik zelfs mijn Vandenhul MC One element, met pakweg 0,6 millivolt uitgangspanning, ofwel een min of meer medium output MC element, ook nog rechtstreeks op de PhonoDude aangesloten. En dat lijkt zelfs nog heel aardig te gaan ook. Ik kom nu wat gain te kort, maar de ruis overheerst niet, en dat is toch bijzonder.

Maar het is ook niet ideaal. Alles zit een beetje op het randje en ik mis wat ‘power’ in de weergave. De beide Ortofon elementen zijn in deze applicatie duidelijk in het voordeel. De MC One komt later wel weer aan bod, als er een passende step up trafo is gevonden…

Ik heb in de tussentijd, tijdens de bouw ‘noodgedwongen’, maar beslist niet onplezierig naar een solid state phonotrap ‘moeten’ luisteren. Maar als de verse PhonoDude wordt ingeprikt blijkt het weer eens: vinyl en tubes vormen vaak een opmerkelijk geslaagd huwelijk. En als het dan ook nog zonder opdringerige ruis en brom kan zoals bij deze PhonoDude, tja, waarom ook niet?

Alleen in een pure MC trap, kan het met torretjes nog duidelijk stiller dan met buisjes. Maar meestal wordt er toch een step up trafo gebruikt om de minieme signaaltjes uit het MC element te versterken naar een beter hanteerbaar MM niveau voor het de versterker in gaat.

De Scratch geeft bij normaal gebruik al weinig aanleiding tot ruisklachten, de PhonoDude met de 5755 in plaats van de ECC83 buisjes in de eerste trap van de Scratch blijkt echter toch behoorlijk stiller. Hier komt de kracht van dit relatief onbekende en weinig toegepaste buisje om de hoek kijken. Terwijl de 5755 is gemaakt voor verwerking van kleine signaaltjes, en ook microfonisch ongevoelig is.

Hé, waar is de kathodeweerstand?

Het bijzondere zit ‘m in de schakeling van de eerste trap, waar de kathode van de 5755 koud aan massa ligt. Dus zonder de gebruikelijke kathodeweerstand om een negatief stuurrooster te kunnen maken. Geen paniek: de 5755 is bedoeld om zo te gebruiken en slaat niet op hol. Met 180 volt over de anode en de kathode (massa) loopt er dan ongeveer 2 milliampère. 100 volt op de anode stelt de buis in op 1 mA. Omdat er heel kleine signaaltjes aan het stuurrooster worden aangeboden, een paar millivolt uit het element, zal het rooster toch niet positief gestuurd worden. Dat scheelt niet alleen een kathodeweerstand die de signaal/ruisverhouding nadelig beïnvloed, maar ook een eventuele klankbepalende ontkoppelcondensator over deze weerstand in deze gevoelige trap.

PhonoDude 2004 schema

Het PhonoDude schema in 2003. In de tweede versie. De eerste had ook een 5755 buis in de tweede versterkertrap. 

In de Scratch wordt een klassieke geaarde kathode schakeling toegepast op basis van een ECC83 buis, wat prima werkt, maar ook nadelen heeft. De uitgangsweerstand van de versterkertrap is hoog, waardoor er ook een RIAA correctiefiltering nodig is dat een hoge impedantie heeft. De laatste vormt immers de belasting die de buis ‘ziet’. De uitgangsimpedantie van de eerste versterkertrap is bovendien van primair belang voor een accurate werking van de RIAA correctie en maakt onderdeel van het filtercircuit uit. Veroudering van de buis zal de uitgangsimpedantie, en dus verloop van de RIAA curve, langzaam maar zeker negatief kunnen gaan beïnvloeden.

Previous12345Next

About the author

Dick van de Merwe

Dick van de Merwe is een echte buizenveteraan. Zijn Triodedick zelfbouw projecten worden wereldwijd door hobbyisten gebouwd. Reeds vanaf 1997 deelt hij zijn kennis via geschreven en on-line media.

  • henk siera schreef:

    goedendag dick en marco,
    ik heb jullie bouwbeschrijving gezien , en ik moet zeggen dat dat prachtig gemaakt is .
    dat geldt ook voor de phonodude.
    ik heb de phonodude al gemaakt ,maar niet zo mooi als van jullie.
    maar ,ik ben daar heel tevreden mee.
    alleen ,waarom een ez81 i.p.v. 6×4?
    groeten en nog meer succes ,henk siera

    • Hallo Henk,

      De 7 pins 6X4 is helaas geen gangbaar buisje meer. De EZ81 is een vergelijkbare buis in noval vorm die weer nieuw geproduceerd wordt. Bovendien hebben talrijke fabrikanten EZ81 gelijkrichters geproduceerd waardoor de liefhebber ook de oude fabrikage buizen kan vinden.

  • Doede schreef:

    Leuk Dick, de lange Historie van de “Dude” nog eens mooi samengevat te kunnen lezen ! Ik speel er zelf ook nog steeds mee en inderdaad de WE420A is inderdaad zeer mooi !! (prijzig, Maar loont zich …)

    mvr groet
    doede


  • >