Eindversterkers met buizen in soorten en maten

Long Tail

De Schmitt of Long tail fasedraaier uit zie je o.a. in hedendaagse versterkers van Jadis, PrimaLuna, Conrad Johnson, Lua, McIntosh, Audio Research.

Schmitt fasedraaier

De eerste buis versterkt eerst het inkomende muzieksignaal. Dat wordt van de anode weer afgetakt die vervolgens direct met het stuurrooster van de volgende buis verbonden is. Dit noemen we direct of DC gekoppeld. Dat houdt wel in dat de tweede buis met zijn instelling totaal afhankelijk is van de eerste buis. Het muzieksignaal wordt in dit buisje verder versterkt en automatisch 180 graden in fase gedraaid weer van de anode afgetapt. Dat is belangrijk.

De tweede buishelft krijgt helemaal geen muzieksignaal op zijn rooster maar haalt het signaal via de kathode binnen. Omdat de kathodeweerstand, die wel van 10 tot 22 kiloOhm kan variëren (dit is de ‘tail’ of staart, waaraan dit principe zijn naam dankt) van de beide buisjes gemeenschappelijk gedeeld is zorgt de spanningmodulatie (het muzieksignaal), die de eerste buishelft over de weerstand veroorzaakt, voor aansturing van deze buis. Dit muzieksignaal komt vervolgens weer versterkt en in fase gedraaid vanaf de anode afgetapt. En dan blijkt dat op beide anodes een 180 graden in fase gedraaid muzieksignaal staat, precies wat we willen om naar de beide eindbuizen te sturen.

Je ziet deze fasedraaiers zowel klassiek gebouwd als met hulp van moderne solid state hulpelektronica. Dat laatste wordt vaak gebruikt in de vorm van een hoogohmige stroombron die de hoge weerstandwaarde in de ‘tail’ van de fasedraaier vervangt. Een solid state stroombronschakeling is simpel te maken met twee of drie transistors en een paar weerstandjes. Het zorgt er voor dat de kathode een vele malen hogere weerstandwaarde ‘ziet’ voor AC signalen (ons muzieksignaal!). Dat zal er vervolgens weer voor zorgen dat de modulatie van de tweede buishelft gemakkelijker wordt. Deze tweede buishelft wordt immers aangestuurd via de kathode en niet via het stuurrooster.

Kathodyne

De Kathodyne is er in zijn oervorm, of met een extra spanningversterkende buffer trap. Die laatste zagen we het eerst in de beroemde Williamson versterker uit 1948 en wordt o.a. toegepast door (weer) PrimaLuna, Synthesis en Dynaco. Ook hier weer een eerste buis dat het muzieksignaal versterkt en met de anode weer direct verbonden met het rooster van de volgende buis. Maar nu wordt er maar één triode gebruikt om het ín en uit fase muzieksignaal te maken. Heel slim bedacht. De stroom loopt niet alleen door de buis maar ook door de anode- en kathodeweerstanden, beide 15 kOhm in het schema.

schema Kathodyne fasedraaier

En als de stroom hetzelfde is, is de spanningsval ook gelijk volgens de Wet van Ohm. Een nadeel van deze schakeling is dat de anode-uitgang een veel hogere uitgangsweerstand heeft dan de kathode-uitgang. Dat kan deze fasedraaier minder lineair maken dan gewenst, wat ongewenste vervorming kan geven. Over het totale frequentiegebied moeten de muzieksignalen wel gelijk blijven in uitgangspanning. Williamson kwam met de oplossing: zet een extra, veel gemakkelijker aanstuurbare versterkertrap, tussen fasedraaier en veel moeilijker te sturen eindbuizen. Er zijn nog meer voordelen, maar dat wordt te veel voor dit artikel.

Floating Paraphase

En dan hebben de Britse Floating Paraphase, die vinden we o.a. in de beroemde Quad versterkers, de Amplimo kit en de niet meer bestaande maar nog steeds bekende versterkers van Audio Innovations. Dit is een mooie. De ingangsbuis versterkt het muzieksignaal weer en geeft zijn 180 graden in fase gedraaide signaal op de anode. Tot dit punt verschillen de fasedraaiers onderling niet.

schema Floating Paraphase fasedraaier

En kijk eens, heel handig is met twee weerstanden tussen de beide anodes de floating, ofwel zwevende, aansturing gemaakt. Er wordt hiermee gelijkertijd voor een locale tegenkoppeling van de tweede buis gezorgd. Dat zorgt er ook voor dat de buis bij veroudering niet langzaam steeds minder gaat versterken. De versterking neemt wel af, maar de mate van tegenkoppeling ook. Zo compenseren ze elkaar voor een lang en gelukkig samenzijn.

Dick van de Merwe

Dick van de Merwe is een echte buizenveteraan. Zijn Triodedick zelfbouw projecten worden wereldwijd door hobbyisten gebouwd. Reeds vanaf 1997 deelt hij zijn kennis via geschreven en on-line media.

9 gedachten over “Eindversterkers met buizen in soorten en maten

  • 13 mei 2012 om 00:54
    Permalink

    Ziet er heel mooi uit julie nieuwe site.
    Dat er maar heel veel moois op komt te staan.

    Gr Hans

    Beantwoorden
    • 31 mei 2012 om 13:25
      Permalink

      Gaarne als extra een klein artikel wijden aan jullie 75 ohm meting van dig.interlinks.
      Verder waar blijft de recensie van de MYTEK DAC???
      Doorgaan met goede artikelen,vlak voor de vakantie nog wat extra,s!
      vr.gr.
      Ben van Druten

      Beantwoorden
  • 25 juni 2013 om 17:57
    Permalink

    Food for thought…vind ik ook de buizen gebruikt door NAT audio.
    De transmitter (QB5/1750) met 100 watt per kanaal of de Magma (450TH) met maar liefst 160 Watt.
    Beide bakken klasse A en single ended !!!!
    Erg benieuwd hoe zo iets klinkt. (betalen kan ik het toch niet haha)

    Beantwoorden
    • 25 juni 2013 om 18:07
      Permalink

      Hallo René,

      Die grote buizenbakken van NAT heb ik al meerdere keren mogen horen. Die klinken uitstekend. Maar ja, ze zijn kostbaar en alles behalve ‘groen’…haha… Een KT88 versterker of een 300B bakje is daarbij vergeleken een zuinige jongen.

      Beantwoorden
  • 04 oktober 2013 om 12:53
    Permalink

    Hallo Dick Ik had een vraagje aan je , heb de Audio Note ANE speaker en wil hier een Sun Audio 2a3 single ended achter.Wat denk jij. mvg Ron

    Beantwoorden
  • 04 augustus 2015 om 21:57
    Permalink

    Gaaf artikel, het leest lekker weg en de uitleg is duidelijk. Ik ben benieuwd of je de cyclotron schakeling eens onder de loep hebt genomen, die zie je bijna nergens toegepast. Daar zou ik graag nog het een en ander over willen lezen.

    Beantwoorden
  • 07 februari 2019 om 22:11
    Permalink

    Ik ben zelf nieuw op het gebied van buizenversterkers, en deze verdere electronica, maar waar zou ik het beste voor kunnen kiezen als ik naar een versterker onder de 1000 euro op zoek ben

    Beantwoorden

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.