Eindversterkers met buizen in soorten en maten

Het begin: Single ended

Als de triodebuis rond 1916 door Lee de Forest wereldkundig wordt gemaakt is de eerste, volgens het single ended principe, gebouwde versterker niet zo’n grote stap meer. buizenversterkers_audion_1906De opbouw en versterking is rechttoe rechtaan van in- naar uitgang. In de meest simpele vorm is er één spanning versterkende trap en één eindbuis. Nadelen? Behoorlijk veel: een gering uitgangsvermogen, behoorlijk veel vervorming en een laag rendement. Een single ended triodeversterker, de titel wordt pas jaren later officieel gebruikt, geeft in de meest ideale situatie, met de zon hoog aan de hemel, de wind in de rug, maar 25% van het in de anode gestookte vermogen aan de luidspreker, de rest gaat op aan warmte.

single ended voorbeeldschakeling

De uitgangstransformator moet met een luchtspleet zijn uitgevoerd om kernverzadiging tegen te gaan. De ruststroom, ook wel bias genoemd, loopt immers ook door de primaire wikkeling van de uitgangstransformator. En trafokernen moeten niks hebben van de eenzijdige gelijkstroom die door de wikkelingen lopen die er omheen zijn gelegd. Wat gebeurd er namelijk als het kernmateriaal volledig verzadigd? Dan houdt ‘ie gewoon op met werken. De kern doet niks meer! Om de problemen van een te snel verzadigd kernmateriaal tegen te gaan moeten er wat kunstgrepen uitgehaald worden.

Alles moet groot zijn…

close_up_versterker

Dat betekent dat we een in verhouding enorm grote trafokern nodig zijn om ondanks de aangebrachte luchtspleet, toch voldoende inductie te krijgen om een fatsoenlijke weergave van de lage frequenties te krijgen. Een te kleine kern geeft er in de lagere octaven snel de brui aan. Daar heeft een single ended versterker zijn reputatie aan te danken dat ze geen strak en diep laag weer kunnen geven.

Grote kwats, een SE versterker die belabberd presteert in de lagere octaven heeft in 9 van de 10 gevallen gewoon een te klein bemeten uitgangstransformator. Goede kwaliteit trafokernen met voldoende ijzer zijn nou eenmaal prijzig. Een gemiddelde uitgangstransformator voor een 8 Watt single ended 300B versterker is minimaal twee keer zo groot als een trafo die voor een 40 watt push pull versterker wordt gebruikt. Maar voor echt compromisarm laag gaan we liever nog een stuk groter.

Waarom zouden we eigenlijk nog?

Zijn er eigenlijk nog wel voordelen van de Single Ended versterkerprincipe? Nou reken maar, met één die daar met kop en schouders bovenuit steekt: de weergavekwaliteit… Er is mij geen versterkerprincipe bekend dat de eerste, aller allerbelangrijkste, Watt beter weergeeft. Geen ander versterkerprincipe laat de akoestiek van de opnameruimte beter beleven, horen en voelen. En geen andere versterker laat de muziek beter vloeiend uit de luidspreker komen dan een mooie goed uitgedachte single ended triodeversterker. Maar let wel weer even op het woordje: ‘mooie’. Een matige gemakzuchtig in elkaar gestoken single ended versterker, en daar zijn er helaas ook genoeg van te vinden, is geen partij voor een mooie push pull versterker.

De mythe dat alleen hoogrendement speakersystemen een single ended versterker tot leven laat komen mag van mij direct naar het land der fabelen. Ik heb al veel verschillende speakerstemen met een gemiddeld rendement in huis gehad, waarvan er een aantal ook op deze HBP site worden besproken, die de huiskamer met groot gemak met muziek vulden achter een 300B SE of 211 SE versterker. Wel een punt van aandacht: er moet geen luidspreker achter een kleine 300B single ended versterker worden gehangen die een excessief lage impedantie bezit en/of door een vervelende uit de pas lopende elektrische fase veel extra stroom uit de versterker vraagt. In dat geval ben je echt beter af met een stevigere…

Dick van de Merwe

Dick van de Merwe is een echte buizenveteraan. Zijn Triodedick zelfbouw projecten worden wereldwijd door hobbyisten gebouwd. Reeds vanaf 1997 deelt hij zijn kennis via geschreven en on-line media.

9 gedachten over “Eindversterkers met buizen in soorten en maten

  • 13 mei 2012 om 00:54
    Permalink

    Ziet er heel mooi uit julie nieuwe site.
    Dat er maar heel veel moois op komt te staan.

    Gr Hans

    Beantwoorden
    • 31 mei 2012 om 13:25
      Permalink

      Gaarne als extra een klein artikel wijden aan jullie 75 ohm meting van dig.interlinks.
      Verder waar blijft de recensie van de MYTEK DAC???
      Doorgaan met goede artikelen,vlak voor de vakantie nog wat extra,s!
      vr.gr.
      Ben van Druten

      Beantwoorden
  • 25 juni 2013 om 17:57
    Permalink

    Food for thought…vind ik ook de buizen gebruikt door NAT audio.
    De transmitter (QB5/1750) met 100 watt per kanaal of de Magma (450TH) met maar liefst 160 Watt.
    Beide bakken klasse A en single ended !!!!
    Erg benieuwd hoe zo iets klinkt. (betalen kan ik het toch niet haha)

    Beantwoorden
    • 25 juni 2013 om 18:07
      Permalink

      Hallo René,

      Die grote buizenbakken van NAT heb ik al meerdere keren mogen horen. Die klinken uitstekend. Maar ja, ze zijn kostbaar en alles behalve ‘groen’…haha… Een KT88 versterker of een 300B bakje is daarbij vergeleken een zuinige jongen.

      Beantwoorden
  • 04 oktober 2013 om 12:53
    Permalink

    Hallo Dick Ik had een vraagje aan je , heb de Audio Note ANE speaker en wil hier een Sun Audio 2a3 single ended achter.Wat denk jij. mvg Ron

    Beantwoorden
  • 04 augustus 2015 om 21:57
    Permalink

    Gaaf artikel, het leest lekker weg en de uitleg is duidelijk. Ik ben benieuwd of je de cyclotron schakeling eens onder de loep hebt genomen, die zie je bijna nergens toegepast. Daar zou ik graag nog het een en ander over willen lezen.

    Beantwoorden
  • 07 februari 2019 om 22:11
    Permalink

    Ik ben zelf nieuw op het gebied van buizenversterkers, en deze verdere electronica, maar waar zou ik het beste voor kunnen kiezen als ik naar een versterker onder de 1000 euro op zoek ben

    Beantwoorden

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.