Dimitri’s zelfbouw audioavonturen

Het hierop volgende verhaal kreeg ik van Dimitri toegestuurd. Het gaat over zijn avonturen in de audiohobby. Dimitri had al ervaring met het bouwen van zijn eigen gitaarversterkers maar langzaam aan begon het te kriebelen om ook voor zijn audioweergave met buizen aan de slag te gaan. En toevallig kwam hij daardoor op mijn triodedick site terecht. Het is natuurlijk altijd leuk om te horen dat dit als inspiratiebron heeft gediend. Hoewel het een email was dat aan mij was gericht vind ik Dimitri’s verhaal echter in zijn totaal zo leuk en boeiend dat ik hem gevraagd heb verder uit te werken om het op deze site te publiceren. Dimitri stuurde me daarop ook meteen een aantal foto’s. Een plaatje verteld immer meer dan 1000 woorden. Zo, verder laten we Dimitri aan het woord. (Dick)

Dimitri’s zelfbouw audioavonturen

Als hele jonge hobbyist heb ik al een hele tijd Triodedick site in de gaten maar het geld, kennis en tijd hebben altijd net een stukje achter gelopen. Enige tijd geleden is het eindelijk gebeurd maar niemand begrijpt mijn ervaring met de wereld van buizen althans, vrienden horen de bedoeling maar hebben toch net een andere kijk op geluid dan ik dat doe. Tja dan mijn verhaal maar delen met diegene waar ik een schema van heb geleend.

Het begin

Ik heb nog nooit buizen gehoord als in naar geluisterd. Als klein kind kwamen ze nu en dan voorbij als pa de TV aan het repareren was want daar zaten ze tot aan de jaren 90 nog weleens in geprakt en uiteraard de goeie oude Philips buizenradio heeft de zolder lang van muziek voorzien maar dat klonk altijd lekker ruizig naar AM/FM.

Op een dag kwam pa thuis met een echte installatie (nou ja echt...) twee dikke B&W speakers een pracht van een versterker helemaal HiFi. Tja, dat was het beste wat ik ooit had gehoord en dat heeft geen enkele installatie kunnen evenaren. Maar ja, wist ik veel, muziek en muziek weergeven kent vele problemen.

Van Jazz tot Zwaar Metaal

Ik luister niet alleen maar jazz en klassiek. Ik lust alle stijlen tot aan extreme metal aan toe maar tegenwoordig vinden ze het zo leuk om alles op 0dB af te mixen. Gebeurde vroeger al. "wat een ruizige opname!" riep ik dan zonder te beseffen dat je niet zomaar kan vertrouwen op een origineel cd’tje en in mijn zoektocht naar muziek was met de huidige bandbreedte van het internet mp3 heel gewoon... Het was dus al een grote uitdaging om aan goede opnamen te komen. Maar de verzameling heeft zich wel aardig goed opgebouwd in de jaren.

​Buizen?

Wat heeft dit verhaal nou met buizen te maken denk je dan? Tja zoals voorheen verteld, nog nooit had iemand mij een beter geluid laten horen en pa als elektrotechnicus was bijzonder sceptisch over dit zogenaamde "buizen geluid". De LP werd afgekraakt als inferieure geluidsdrager.De CD was het helemaal en de transistor is de ongeslagen koning der versterking, want de techniek gaat nu eenmaal vooruit. Was ik het overigens niet mee eens trouwens.

Sommige opnamen klinken gewoon beter op LP. Ja het kan kraken en ruizen, en ja de dynamiek blijft soms achterwege, we missen wat frequenties, maar sommige platen klinken toch echt magisch en heerlijk! Die LP's zijn dus nooit weg gegaan.

Op zoek naar de missende schakel

Maar goed op een dag word je volwassen en ga je eens op zoek naar meer want er was iets wat mij altijd al opviel: waarom klinkt dat geluid altijd zo verzadigd. Er miste altijd iets. Een soort diepgang en/of definitie. Hoe harder je die volume knop open draaide hoe dover je wordt en hoe ruiziger en wolliger alles klinkt. Het was gewoon niet goed genoeg.

Oneindig

In de mediamarkt zag ik een installatie van het merk Infinity, volgens de verkoper was dat het helemaal. Even 14.000 euro aftikken en je bent in "sonic heaven" zei die man. Het klonk inderdaad geweldig maar als het volume wat harder ging liep ook hier alles in elkaar. Het was net iets beter dan thuis maar had hetzelfde probleem. Tja zal wel de kwaliteit van de speakers zijn of als je muziek een beetje hard zet klinkt dat vast en zeker zo.

Gitaarprojectjes

Misschien wel een grote mazzel van mijn kant maar ik speelde al een tijdje elektrisch gitaar en gezien ik toch al talloze projectjes had gesoldeerd waarom dan ook geen buizenversterker. Zo gezegd zo gedaan en mijn gigantische Marchall JMC800 kloon was geboren. Dat geluid was overigens totaal geen teleurstelling en ik ontdekte dat de buizen inmiddels weer in productie waren in alle vormen en maten!

Van DIY synthesizer naar de buis

Ja tijd voor meer dacht ik. Eerst maar eens een synthesizer bouwen want een beetje trance bouwen is ook geen verkeerde hobby. En dan zo nu en dan weer even door alle Triodedick projectjes heen bladeren. Ah man dat spul was in die jaren alleen veel duur voor mij. Toen ik echter serieus aan het werk ging kwamen daarmee ook de serieuze centjes.

Eerst maar een een nieuwe versterkertje voor mijn gitaar bouwen. De kleinste ooit gemaakt durf ik bijna te beweren. Ontwerp, geluid en klasse in één. Mijn mini 1 watter was geboren en de buren zijn zowat verhuisd. Ik heb daar veel van geleerd, over oscillaties enz. Meneer Miller, zo noem ik dat tegenwoordig, heb ik heb aardig de deur weten te wijzen. Zo een succeservaring snakt naar meer.

Een gokje wagen?

Ik had nu geld om te gokken want ook al klinken die gitaarversterkers geweldig hoe klinkt HiFi dan? Niemand kon het mij vertellen of laten horen. Nou ja als ik de gok dan toch waag heb ik een ontwerp nodig waar aandacht en tijd in zit maar ook de nodige kennis en ervaring. Iemand die weet wat ie doet. (Hier krijg ik blozende wangen. (Dick))

Het wordt Bill…

Die indruk had ik al heel snel toen ik al je bouwbeschrijvingen las maar welke zal het eens gaan worden. Tja die Atilla single ended versterker ziet er geweldig uit maar ik heb meer power nodig. Iets waar het geweldige kerkorgelmuziek met macht een stevig bas uit komt blazen en waar mijn dikke GOA plaatjes door blijven beuken omdat de voeding het kan maar wel prachtig de stemmen door de speakers laat beuken als er een zangeres begint te zingen en dat met ongelooflijk veel dynamiek. Van diepe ruisvrije stilte tot een zee van oorverdovend maar prachtig imponerend geluid. Ja daar heb ik toch ten minste iets nodig wat vermogen kan leveren. ‘Bill’ is the name 😉 want volgens de beschrijving zou Bill dat allemaal moeten kunnen en als Bill ook nog eens geweldig klinkt dan is dat toch echt een mooi begin.

Hammond uitgangstransformator

Eerst maar eens rondneuzen op het internet en met wat goed geplan en gesurf vond ik de UTG’s van Hammond die precies de juiste impedanties hadden met vermogen en kwaliteit. Hammond is ook een fabrikant die weet wat ‘ie doet.

Op de metingen zag het er OK uit met -3db rond 50Khz. Het werkt het is betaalbaar en het heeft een mooi formaat

​Voeding

De voeding was lastiger. De gezochte 370 volt had niemand. En dan nog een exemplaar 10 ampère vinden voor de gloeidraden. Na wat geshop op ringkerntrafo.nl kon ik met twee ringkerntrafo's de juiste combi maken. Alleen nog het ontwerp van het NRS printje aanpassen en voilà: ik het cruciale gebeuren wel bij elkaar.

De voeding heb ik wat aangepast naar ons 21e eeuw stads lichtnet. RF, HF en een hoop andere pieken en bagger, het zit er allemaal in. Soms vraag ik mezelf af of mijn scope uberhaupt wel in orde is, maar je hoort al die spijkers goed. Dus snubbertje hier, snubbertje daar en 10nF condensatortjes om de brugcelletjes heen. Zilvermica naast de dikke elco's. Geen risico. Al die vervelende TL balken geven tegenwoordig een hoop storing.

Tentlabs eChokes

De chokes heb ik gekocht bij tentlabs. Meer domheid dan wijsheid want de al bestelde klassieke smoorspoelen pasten niet in het chassis (oops). En om nu weer een nieuw chassis te buigen en te lassen? Dan maar voor het kleinere alternatief van de elektroniche smoorspoel. Geen spijt van trouwens. De eindbuizen krijgen nu een gelijkspanning met een 3mV rimpel max. Dat kunnen de normale 5 Henry chokes niet.


Uiteraard zou het ontwerp compact worden. Best aardig gelukt met 32x6x25 cm (bxhxd). Met buizen erop is het maximaal 18cm hoog.

Kon het als eigenwijze groentje niet laten. Als ik het doe voor die centen doe ik het goed dus alle AC strikt gescheiden van de DC en de drie voorbuisjes DC gegloeid met lineaire regulatie. Kanaalselectie keurig met relais geschakeld en de primaire stroom + gloeidraden digitaal schakelen. ​

De purist zou me misschien het liefst wurgen maar dat aan uit knopje voelt strak aan en er is geen kraakje of piepje hoorbaar. Dit laatste is dus nog aan het schema toegevoegd.

Groeten uit buizenland

Nu nog goede buizen op de versterker. Alles wordt van JJ behalve de 6SN7, die kreeg ik cadeau van Harry. Die zoiets zei als "doe triodedick nog even de groeten want die kwam hier nog wel eens" (De hartelijke groeten terug Harry! (Dick)).

Een echte RCA 6SN7 uit 1955 met zwarte voet. Dat laatste past ook nog mooi bij het ontwerp. Hmm, nou nog de ontkoppelcondensatoren voor die eindtrap. Vier mooie blauwe MKP's gaan het doen. Beetje passen en meten, ik krijg ze er vast wel in.

Passen, meten, solderen...

Na uren passen en meten had ik dan eindelijk een dikke gepolijste alu plaat met alles erop en eraan. Tijd om het soldeerapparaat warm te stoken. Even de ingangen van de buis aan de aarde. Als het in een keer goed werkt zal er wel geluid uit de speakers te horen zijn. Hmm, de versterker gaf geen kik. Geen ruis, geen brom, zelfs geen zacht suisje uit de luidsprekers zoals ik dat gewend ben. Vast ergens een foutje gemaakt… Even een ingang van de aarde aftrekken....

​Volume!

Ik belande achterin de kamer. Man WAT EEN VOLUME! De versterker werkt dus wel! Snel maar eens een geluidsbron zoeken. Hoe gaan we dat nou doen. Tja dan maar met de jack van de telefoon. Stekkertjes eraan en dan een mooie FLAC file afspelen. De luidsprekers klinken niet als de beste maar goed genoeg voor een eerste indruk.

​Seconden

Na 5 seconden is het voor mij al duidelijk dat er iets aan de hand is. Ik kan de muziek niet alleen horen maar ook voelen. Hoe is het mogelijk? Ik word overweldigd met een helderheid van ongekende precisie en nou mag pa beweren dat dynamiek niet aan buizen zijn toegeschreven maar dat is na 10 seconden ook wel achterhaald.

Iedere noot komt er meedogenloos uit in de vorm van meer dan alleen geluid. Zou natuurlijk ook kunnen omdat ik er net 1000 euro aan uit heb gegeven.


Ik haal er dus iemand bij om ook te komen luisteren. Dat oordeel is niet anders: "heh? Zo hebben die luidsprekers nog nooit geklonken!". Ja goed, mannen horen al snel mooi geluid als er leuke gloeiende buisjes inzitten. We gaan er vrouwschoon bij halen want die ziet kleuren en detail heel goed. Ook zij heeft hetzelfde oordeel "het klinkt alsof je in de concertzaal staat".

​Helder

Tijd om het gebeuren af te bouwen. Dat betekend spuiten afwerken en noest monteren. Daarna mag de versterker naar beneden, waar de echte beesten van luidsprekers staan.

Nu heb ik als wetenschapper wel hier een daar wat theorieën over hoe en waarom die buizen dit kunnen maar dat maakt eigenlijk geen klap uit. Wat een geluid!

Vroeger was ik het na een uur of wat luisteren wel zat maar nu is drie uur lang muziek luisteren iets heel normaals geworden. Ik hoor geluiden in opnamen die we met z’n allen nooit konden plaatsen (ja ik luister ook slechte muziek hè) maar nu snappen we het.

​Definitie

Wat een definitie. Onze Bill doet het allemaal. Veel vrienden waren na 3 minuten al op hun mobiel aan het zoeken naar de prijs van iets degelijks. Tja uit China komen de buizenversterkers al voor 400, maar goed wat krijg je dan? Ja, dat wordt sparen wordt er vlot geconcludeerd, want eigenlijk klinkt ‘al dat transistor HiFi maar een beetje slap en slordig’.

Iemand merkt nog op dat de bassen minder goed zouden zijn. Na een stevig drum en base plaatje wordt ook die mythe uit de wereld geblazen. De 275VA ringkerntrafo geeft geen kik, ook niet als er strakke bassen gevraagd worden. Goed, je ziet de verlichting in huis wat knipperen bij het inschakelen maar ja dat is niet vreemd met ongeveer 1 mF aan capaciteit per kanaal.

Kort samengevat

De hype is geen hype maar realiteit. De buizen klinken geweldig, maar dat is ook een groot deel aan het ontwerp te danken. Het is ook supergaaf dat Dick deze ontwerpen met beschrijving met de wereld deelt. Het heeft een hoop mensen hier geïnspireerd om ook eens wat te gaan bouwen en ik ben bevrijd uit de transistor gevangenis. Nu mag muziek echt leuk zijn.

Groeten uit Wateringen,

Dimitri


Eén gedachte over “Dimitri’s zelfbouw audioavonturen

  • 18 oktober 2018 om 21:56
    Permalink

    Geweldig zeg! echt een topper die Bill!!! ook ik heb deze topper een paar jaar geleden gebouwd en ik deel precies dezelfde ervaring! anderen horen geluid, maar met bill krijg je muziek voor je kiezen!
    Het ging zo ongeveer ook in mijn eerste buizen bouw ervaringen, ook ik speel gitaar en kende ook Dick z’n site al lang voordat ik de stoute schoenen aantrok en m’n eerste hifi wat?, ik bedoel high end buizen versterker ging bouwen. in de zoektocht naar passende luidsprekers kwam ik uit bij speakerland in oss en bij remo in den haag de state of art zelfbouw speakers van remo bleken de beste match die speelden mooier dan welke speakers bij speakerland dan ook. en daar was ook Bill z’n eerste vergelijk. we koppelde een lyndorf amp van ongeveer 4000 euro af en de Bill kwam op zijn plaats. ik schrok me wild! wat had ik gebouwd (bedankt Dick!!!) het was gewoon geen vergelijk Bill deed zijn kunstje en met vlag en wimpel geslaagd! Geniet lekker van deze muzikale topper, ik ben inmiddels toe aan een nieuw setje eindbuizen! Enjoy!

    Beantwoorden

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *