De verschillen tussen audio-condensatoren gemeten

Meer vragen

Na het vertalen van dit artikel en het lezen van een ander artikel van Conrad, waarbij hij de fase-verschuiving bespreekt als een resultaat van D, heb ik (Peter Gelder -red-) Conrad via de mail gevraagd of hij van mening is dat fase-verschuiving van invloed is op de hoorbare/waarneembare aspecten van condensatoren in audio applicaties. Timing is voor de hersenen van belang om geluid te correleren aan richting en diepte. Dit zou evengoed de reden kunnen zijn waarom sommige condensatoren het geluid afvlakken/plat weergeven.

Conrad beantwoorde deze vraag als volgt:

Ik ben van mening dat als je een verschil kunt horen, je dit ook kunt meten. Mensen hebben er moeite mee om alle verschillen te baseren op eenvoudige respons en lineariteit kwesties, maar meestal is er gewoon niet meer dan dat.

Als je de response een dB verhoogt of verlaagt dan kun je dat horen. De hoorbaarheid van D is discutabel maar onthoud dat het niet constant is met de frequentie. Dat probleem spreekt meer voor zichzelf als je de ESR plot i.p.v. D. In een circuit met hoge impedantie zou het niet uit moeten maken, maar waar trek je de streep?

De hoorbaarheid van DA (diëlektrische absorptie) is ook twijfelachtig – ik weet het antwoord niet. Wat ik wel weet is dat het vermogen van mensen om verschillen in condensatoren te horen vrijwel verdwijnt in blinde tests. Voor wat het waard is: Er wordt gezegd dat fase-verschuiving niet hoorbaar is, maar ik heb moeite om dat te geloven. Ik heb zelf nog geen testen uitgevoerd op dat vlak.

Ik ben onlangs bezig geweest met een Fisher 500-C ontvanger en heb wat dingen ontdekt m.b.t. buizencircuits. Hoewel ik een hoop gitaarversterkers heb gerepareerd, heb ik niet veel gewerkt aan audiofiel buizenspul, m.u.v. een paar Dynaco’s. Hoe dan ook, er zijn in de 500-C verschillende condensatoren met een lage waarde, die gebruikt worden om de respons af te vlakken. Dat is een groot verschil met de wijze waarop condensatoren normaal worden gebruikt.

Normaal gesproken, als een condensator groot genoeg is om niet betrokken te raken in het audiogebied (koppelcondensatoren tussen versterkertrapjes), zal er in essentie nul volt over de condensator staan. Als dat het geval is, dan zou het niet uit mogen maken wat voor condensator je gebruikt. Wat er aan restspanning kan worden gemeten, is datgene wat het geluid kan beïnvloeden. Geen voltage, geen verschil. Dat is tevens het brugresidu wat ik meet.

Het probleem met buizenversterkers is minstens drie keer zo groot. Ten eerste (zoals bij de Fisher 500-C) kunnen condensatoren bewust gebruikt worden om de response vorm te geven. Dat betekent per definitie dat er een audiosignaal overheen staat. Ik moet wel geloven dat zulke caps van belang zijn. Daarbij komt nog dat zulke versterkers nooit perfect vlak zijn en neigen naar een eigen persoonlijkheid, wat zaken nog verwarrend maakt.

Ten tweede: de standaarden die ik gebruik voor solid state coupling condensatoren, (-3dB omlaag in het gebied onder de 10 Hz) lijken niet te worden toegepast op buizenversterkers. Mensen lijken een voorkeur te hebben voor zeer exotische en dure condensatoren van een te kleine waarde, dus natuurlijk klinken ze anders. Er staat een audiosignaal overheen.

Er is een tendens om condensatoren te vergelijken die marginaal in grootte zijn en niet overeen komen met de aangegeven waarde. (slechte wetenschap!) Nu, ik heb niet genoeg echte data om dit te ondersteunen, dus doe ik de aanname dat differentiële metingen met hoge versterking over de condensatoren, een definitief oordeel zullen vellen.

Ten derde: de voltages die over condensatoren staan in een buizenversterker zijn hoog. De diëlectrica staan aan veel meer stress bloot en bizarre effecten zoals ‘diëlectrische absorptie’ kunnen groter zijn dan in laagvoltage applicaties.

Hier worden mijn standpunten impopulair:

1 – Alle vlakke respons circuits met lage vervorming, bijvoorbeeld: circuits waar de differentiële meting met hoge versterking tussen input en output in essentie nul is, klinken hetzelfde.

2 – Elk circuit die ongebruikelijk goed klinkt ten opzichte van andere goed ontworpen circuits, daar is waarschijnlijk iets mee mis.

3 – Perfecte reproductie van geluid klinkt niet noodzakelijker wijze beter dan een imperfecte reproductie. Als dat wel zo zou zijn, zouden we niet zoveel van Vinyl en buizen houden!

Ik ben altijd blij om over dit soort dingen te praten, maar vergeet niet dat je aan het chatten bent met slechts de een of andere ‘nut’ op het internet.

Mijn waarheid is niet de enige waarheid.

Conrad

Grote dank gaat uit naar Peter Gelder, al vaker gastauteur op Audio Creative, die naar aanleiding van zijn correspondentie met Conrad Hoffman de Nederlandstalige bewerking maakte.

Site van Conrad Hoffman

Peter Gelder

Peter Gelder is een enthousiast zelfbouwer van buizenversterkers. Daarnaast is hij actief in de weer met streaming audio. Het liefst in een zo hoog mogelijk resolutie.

Eén gedachte over “De verschillen tussen audio-condensatoren gemeten

  • 07 juni 2017 om 10:00
    Permalink

    De stellingen zijn erg kort door de bocht. Als een goede niet tegengekoppelde buizenversterker met een goede transistor in serie geschakeld wordt zal enige niet storende vervorming van de buis hoorbaar zijn, maar het ruimtelijke beeld zal vervlakken en het geheel klinkt sterk naar de transistorversterker. Dit geeft aan dat vervormingsmetingen weinig zeggen over de hoorbare vervorming. Een keten van versterkers (phono, pre, eindversterker) zal klinken als de slechtste schakel. Zodra in een transistorset een buis geplaatst wordt geeft dat weinig, meestal niet storend, klankverschil. Zodra een transistor in een buizenset geplaatst wordt tast dat direct de diepte aan.
    Alles is te meten, als we weten wat we zoeken. Dat laatste is het probleem. Onze oren reageren blijkbaar anders dan een meetinstrument.

    Beantwoorden

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.