De verschillen tussen audio-condensatoren gemeten

De verschillen tussen audio-condensatoren gemeten

Meer vragen

Na het vertalen van dit artikel en het lezen van een ander artikel van Conrad, waarbij hij de fase-verschuiving bespreekt als een resultaat van D, heb ik (Peter Gelder -red-) Conrad via de mail gevraagd of hij van mening is dat fase-verschuiving van invloed is op de hoorbare/waarneembare aspecten van condensatoren in audio applicaties. Timing is voor de hersenen van belang om geluid te correleren aan richting en diepte. Dit zou evengoed de reden kunnen zijn waarom sommige condensatoren het geluid afvlakken/plat weergeven.

Conrad beantwoorde deze vraag als volgt:

Ik ben van mening dat als je een verschil kunt horen, je dit ook kunt meten. Mensen hebben er moeite mee om alle verschillen te baseren op eenvoudige respons en lineariteit kwesties, maar meestal is er gewoon niet meer dan dat.

Als je de response een dB verhoogt of verlaagt dan kun je dat horen. De hoorbaarheid van D is discutabel maar onthoud dat het niet constant is met de frequentie. Dat probleem spreekt meer voor zichzelf als je de ESR plot i.p.v. D. In een circuit met hoge impedantie zou het niet uit moeten maken, maar waar trek je de streep?

De hoorbaarheid van DA (diëlektrische absorptie) is ook twijfelachtig – ik weet het antwoord niet. Wat ik wel weet is dat het vermogen van mensen om verschillen in condensatoren te horen vrijwel verdwijnt in blinde tests. Voor wat het waard is: Er wordt gezegd dat fase-verschuiving niet hoorbaar is, maar ik heb moeite om dat te geloven. Ik heb zelf nog geen testen uitgevoerd op dat vlak.

Ik ben onlangs bezig geweest met een Fisher 500-C ontvanger en heb wat dingen ontdekt m.b.t. buizencircuits. Hoewel ik een hoop gitaarversterkers heb gerepareerd, heb ik niet veel gewerkt aan audiofiel buizenspul, m.u.v. een paar Dynaco’s. Hoe dan ook, er zijn in de 500-C verschillende condensatoren met een lage waarde, die gebruikt worden om de respons af te vlakken. Dat is een groot verschil met de wijze waarop condensatoren normaal worden gebruikt.

Normaal gesproken, als een condensator groot genoeg is om niet betrokken te raken in het audiogebied (koppelcondensatoren tussen versterkertrapjes), zal er in essentie nul volt over de condensator staan. Als dat het geval is, dan zou het niet uit mogen maken wat voor condensator je gebruikt. Wat er aan restspanning kan worden gemeten, is datgene wat het geluid kan beïnvloeden. Geen voltage, geen verschil. Dat is tevens het brugresidu wat ik meet.

Het probleem met buizenversterkers is minstens drie keer zo groot. Ten eerste (zoals bij de Fisher 500-C) kunnen condensatoren bewust gebruikt worden om de response vorm te geven. Dat betekent per definitie dat er een audiosignaal overheen staat. Ik moet wel geloven dat zulke caps van belang zijn. Daarbij komt nog dat zulke versterkers nooit perfect vlak zijn en neigen naar een eigen persoonlijkheid, wat zaken nog verwarrend maakt.

Ten tweede: de standaarden die ik gebruik voor solid state coupling condensatoren, (-3dB omlaag in het gebied onder de 10 Hz) lijken niet te worden toegepast op buizenversterkers. Mensen lijken een voorkeur te hebben voor zeer exotische en dure condensatoren van een te kleine waarde, dus natuurlijk klinken ze anders. Er staat een audiosignaal overheen.

Er is een tendens om condensatoren te vergelijken die marginaal in grootte zijn en niet overeen komen met de aangegeven waarde. (slechte wetenschap!) Nu, ik heb niet genoeg echte data om dit te ondersteunen, dus doe ik de aanname dat differentiële metingen met hoge versterking over de condensatoren, een definitief oordeel zullen vellen.

Ten derde: de voltages die over condensatoren staan in een buizenversterker zijn hoog. De diëlectrica staan aan veel meer stress bloot en bizarre effecten zoals ‘diëlectrische absorptie’ kunnen groter zijn dan in laagvoltage applicaties.

Hier worden mijn standpunten impopulair:

1 – Alle vlakke respons circuits met lage vervorming, bijvoorbeeld: circuits waar de differentiële meting met hoge versterking tussen input en output in essentie nul is, klinken hetzelfde.

2 – Elk circuit die ongebruikelijk goed klinkt ten opzichte van andere goed ontworpen circuits, daar is waarschijnlijk iets mee mis.

3 – Perfecte reproductie van geluid klinkt niet noodzakelijker wijze beter dan een imperfecte reproductie. Als dat wel zo zou zijn, zouden we niet zoveel van Vinyl en buizen houden!

Ik ben altijd blij om over dit soort dingen te praten, maar vergeet niet dat je aan het chatten bent met slechts de een of andere ‘nut’ op het internet.

Mijn waarheid is niet de enige waarheid.

Conrad

Grote dank gaat uit naar Peter Gelder, al vaker gastauteur op Audio Creative, die naar aanleiding van zijn correspondentie met Conrad Hoffman de Nederlandstalige bewerking maakte.

Site van Conrad Hoffman

Peter Gelder

Peter Gelder is een enthousiast zelfbouwer van buizenversterkers. Daarnaast is hij actief in de weer met streaming audio. Het liefst in een zo hoog mogelijk resolutie.

4 thoughts on “De verschillen tussen audio-condensatoren gemeten

  • 07 juni 2017 om 10:00
    Permalink

    De stellingen zijn erg kort door de bocht. Als een goede niet tegengekoppelde buizenversterker met een goede transistor in serie geschakeld wordt zal enige niet storende vervorming van de buis hoorbaar zijn, maar het ruimtelijke beeld zal vervlakken en het geheel klinkt sterk naar de transistorversterker. Dit geeft aan dat vervormingsmetingen weinig zeggen over de hoorbare vervorming. Een keten van versterkers (phono, pre, eindversterker) zal klinken als de slechtste schakel. Zodra in een transistorset een buis geplaatst wordt geeft dat weinig, meestal niet storend, klankverschil. Zodra een transistor in een buizenset geplaatst wordt tast dat direct de diepte aan.
    Alles is te meten, als we weten wat we zoeken. Dat laatste is het probleem. Onze oren reageren blijkbaar anders dan een meetinstrument.

    Beantwoorden
  • 06 maart 2021 om 11:46
    Permalink

    Dear Dick

    In aanvulling hierop zou ik graag het volgende aan dit onderwerp willen bijdragen. Aangezien mijn gehoorvlies (trommelvlies) beschadigd is en mijn gehoor boven de 5kHz slecht is accepteer ik dat wat ik hoor anders is dan wat andere mensen horen. Wat ik hoor is voor mij de norm en daar beoordeel ik dingen op. Hetzelfde zou bijvoorbeeld gelden voor kinderen die al op jonge leeftijd een digitaal implantaat hebben gekregen.

    Dat geluid zou voor ons waarschijnlijk slecht zijn, maar voor hen is het perfect in hun subjectieve gehoor. Afgezien van de invloeden die een condensator (of een ander onderdeel) kan hebben, betekent dat voor mij dat “horen” ook afhangt van de fysieke samenstelling van het oor, dus voor een deel is de subjectieve kwaliteit datgene waaraan je gewend bent. Door te vergroten, denk ik, dat mensen denken dat horen een universele kwaliteit is die voor iedereen min of meer gelijk is.

    Ik zou bijvoorbeeld baat (kunnen) hebben bij delen die iets helderder van kwaliteit zijn, omdat dit in staat is het geluid een beetje aan te passen aan de ‘gemiddelde norm’. Als ik dat doe ervaar ik de kwaliteit inderdaad als helderder (dus meer in overeenstemming met het gemiddelde gehoor) maar ik heb ook gemerkt dat ik dat niet per se prettig vind. Dit afgezien van je zeer valide meting is ook zeer waardevol. Geluid moet dus zijn wat je mooi vindt volgens je eigen specificatie en ook daar moet rekening mee gehouden worden in het eindproduct. De fysieke kwaliteit van een onderdeel is dus belangrijk en dus ook de subjectieve ‘geluidskwaliteit’, maar ik vind ook dat je rekening moet houden met de samenstelling van je oren.

    Goedkoop kan goed zijn voor mij, terwijl u misschien meer wilt betalen voor een ander geluid. Dit maakt het bouwen van een voor jou perfecte versterker zo veel moeilijker en idealiter moet het individueel op maat gemaakt worden. DIY is voor mij in die zin dus de enige weg. In het geval van mijn problematische gehoor heeft het natuurlijk wel invloed. Boven de 4kHz ligt de accentuering van het einde en het begin van de woorden omdat je dan in zekere zin een zin in woorden kunt opsplitsen en de betekenis kunt extrapoleren. Als ik me niet concentreer op het gehoor, met uitsluiting van al het andere, wordt het gewoon een gerommel, net als telefonie moeilijker is en kantooromgeving hetzelfde is.

    Lawaai van buren is erg en vooral aan de muur gemonteerde tv’s zijn een nachtmerrie omdat de lage geluiden makkelijker doordringen en dat is wat ik het meeste hoor. TV-luister ik meestal via een koptelefoon en soms heb ik nog steeds problemen met het onderscheid. Bovendien stel je jezelf ook de vraag is jouw groen mijn groen en smaakt een curry voor mij hetzelfde als voor jou? Dit ligt dus allemaal op het terrein van de zintuiglijke wereld en hoe beoordeel je dat? Interessant dat uw tests nog ingewikkelder zijn geworden u moet nu ook nog mensen met een ‘aangepast’ gehoor erbij zoeken.

    Overigens hou ik niet van hoortoestellen, ik heb ze natuurlijk wel, mijn gehoor is dan wel aangepast in de hoge frequenties maar klinkt mij blikkerig in de oren. Dit onderstreept nog eens de subjectiviteit van zintuiglijke input en voorlopig liggen de hulpmiddelen in de kast. Stilte is ook goed!

    Beantwoorden
  • 08 maart 2021 om 12:26
    Permalink

    Beste Arnold en Karel,

    Dit artikel van Conrad Hoffman heb ik 7 jaar geleden vertaald, omdat op veel forums discussies werden uitgevochten of verschillen in condensatoren wel hoorbaar zouden zijn. Daarbij kwam het woord ‘meten’ ook meer dan eens voorbij. Grappig genoeg waren er nauwelijks artikelen geschreven over de verschillen van condensatoren en toen ik dit artikel tegen kwam, heb ik het meteen (met toestemming) vertaald en op de site laten zetten. Dat er in al die jaren maar 2 reacties zijn binnengekomen is een wonder op zich, als je de felle discussies in aanmerking neemt.

    Om terug te komen op jouw verhaal Arnold: Je hebt gelijk. Condensatoren en hun invloed op de klankkleur en definitie , zijn één van de weinige dingen waarin ik nog steeds geloof in heb na 23 jaar buizenversterkers bouwen. Voor wat het waard is: ik gebruik alleen nog maar Mundorf EVO silver/gold/oil als signaalvoerende condensatoren en voor de voeding Mundorf Mlytic HV in mijn versterkers.

    Beantwoorden
  • 26 april 2021 om 19:38
    Permalink

    een interessant artikel. Helaas voor mij half begrijpelijk. Omdat ik bezig ben met een high tech 6 snarige bas bezig ben met 2 (!) Preamps, kan ik per pick-up dmv caps ook nog de juiste x-over freq instellen. Ik had het gevoel dat de polypropyleen caps van Kemet voor mij het beste was, maar ik ga nu twijfelen. Wat belangrijk is: minste fasedraaiing, minste vervorming. enz… your thoughts please… de waarden liggen tussen de 560pf….180nf

    Beantwoorden

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.