Hoe analoog zijn elpees werkelijk

Elpees, zijn ze echt of zijn ze fake

Vinylcollage Het lijkt misschien een wat rare vraag: ‘hoe analoog is de weergave op je elpees’. Maar misschien kent deze vraag wel een verrassend antwoord. De platenspelers van vandaag zijn dik in orde, er worden door veel aanbieders weer prachtige elementen gemaakt. Maar sta je wel eens stil bij de vraag wat nu eigenlijk de bron van het vinylalbum dat onder je naald draait? Mocht het je een worst zijn, dan ben je misschien wel de meest gelukkige man. Vrouwen maken zich meestal helemaal niet druk om het soort futiliteiten waar een man het zelfs zo belangrijk lijkt te vinden dat hij er een stukje over kan gaan schrijven…

In dat geval:

Mannen, even luisteren: als je nog in de veronderstelling bent dat de elpee sowieso analoog opgenomen, gemixte en gemasterde muziek in de twee groeven heeft zou je wel eens bedrogen uit kunnen komen. Niet dat je meteen in de uitzending bij Antoinette Hertsenberg van Tros opgelicht je verhaal moet gaan doen, maar toch… enig ‘food for thought’ is er wel…

Of is het zelfs volksverlakkerij?

vinyl

Helaas is dit bij het ‘nieuwe vinyl’ bijna altijd een digitale bron waaruit geput wordt. Audiofiele firma’s als Classic Records of MFSL misschien daargelaten. Deze beweren in ieder geval dat ze nog puur analoog werken van mastertape tot snijbeitel.

Vinyl is weer hot deze dagen. En artiesten willen het liefst dat hun muziek naast het uitbrengen op de steeds verder wegkwijnende cd en als download in de iTunes winkel ook op het weer trendy op een vinyl wordt gereleaset. Helaas, niet zelden wordt er voor de productie van deze LP ook maar even dezelfde 16 bit/ 44.1 kHz master gebruikt. En dat vind ik nou zelf een zaakje van pure volksverlakkerij.

Ik heb ze ook wel, nieuwe albums, mooie hoes, fantastisch stille 180 gram persing. De persingen van het hedendaags vinyl zijn vaak superbe mede door de veel minder hoge oplages die er gemaakt hoeven worden in vergelijk met de hoogtijdagen van LP, waar hitalbums in enorme hoeveelheden over de toonbank gingen. Bijna niet meer voor te stellen maar een eigenaar van een platenzaak kon destijds nog in een dikke Mercedes rijden en/of een mooi grachtenpandje bewonen. Kijk maar eens naar de ex van Vanessa… Anno nu verdwijnt de ene na de andere muziekwinkel in de sanering.

Door die hoge vraag en leverdruk werden de tapekopieën van de mastertape en stamper noodgedwongen net iets te vaak en te lang ingezet, wat de kwaliteit er niet beter op maakte. Vergeet niet dat topalbums in tientallen miljoenen aantallen verkocht zijn. Als je dan een persing had die met een stamper is gemaakt die op zijn laatste benen loopt, mag je geen topklank meer verwachten. Het vervelende is dat je dit eigenlijk nooit wist. Of het moest om een gelimiteerde genummerde oplage gaan. Zoals MFSL dat nog steeds doet. Dat soort firma heeft er altijd alles aan gedaan om de muziek zo goed mogelijk in de groef te persen. Met de ‘half-speel master’ techniek bijvoorbeeld, waar bij het snijden dubbel zo veel tijd vergde. Daar hadden de reguliere LP makers helemaal geen tijd voor.

half-speed masteredMaar als de inhoud van de groef een evenbeeld van de cd release is, dan kun je toch evengoed de cd zelf spelen? We gaan toch niet alleen voor het nostalgische dat de platenspeler ons biedt maar willen ook een beter ‘analoog’ geluid?

Of als er voor een verder zo mooie 180 grammer een digitale remaster is gebruikt, mag je dan nog wel de gewaardeerde ‘warme’ analoge klank verwachten. Ja, de persing zal wel goed zijn, de plaat vlak als een spiegel, de hoes op dik glanzend karton herdrukt. Maar wat is er nog authentiek aan de inhoud?

digital remaster 1

Moeten we deze heruitgaves liever links laten liggen en op zoek gaan naar een oorspronkelijke persing uit de periode van de albumrelease? Nou, zo simpel ligt het ook weer niet.

Direct to Disc

In de late jaren 70 begin 80 was er nog een ander fenomeen. De ‘Direct to Disc Recording’. De muziek wordt tijdens het spelen zonder tussenkomst van een tape meteen mee gesneden op de schijf die als bron gaat dienen voor de later te persen LP. Ik heb er een aantal van en ze klinken zonder uitzondering geweldig goed. Pink Floyd, Beatles, Queen en andere kreks die de studio als instrument gebruikten om de albums stukje bij beetje bij te slijpen, zul je niet op D2D schijven tegenkomen.

Direct to DiscWel veel Jazz en andere kleine producties. Niet ieders smaak. Maar ja je moet immers wel een groepje muzikanten bij elkaar trommelen die een hele plaatkant foutloos kunnen inspelen! Eén lullig menselijk missertje betekend dat de sessie weer van voor af aan kan beginnen. En dat kan alleen met doorgewinterde muzikanten. Maar het is zeker de moeite waard om eens te ontdekken hoe dynamisch, open en fris een D2D vinyl productie kan klinken. Het laat wel horen dat de gemiddelde vinylrelease lang niet het plafond van de kwalitatieve mogelijkheden van de draaitafel haalt. Wat dat betreft is een echte high res 24 bit/ 96 kHz of hoger gemaakte remaster of een met gevoel voor historie gemaakte ‘remix’ van de oorspronkelijke multitrack tapes van het album misschien niet eens zo’n slecht idee. Het scheelt wel een aantal analoge tape kopieën in de lijn van bronmateriaal tot vinylplak. En iedereen weet dat de geluidskwaliteit bij iedere kopie van tape naar tape een degradatie meebrengt, in tegenstelling tot een kopie in het digitale domein.

Dick van de Merwe

Dick van de Merwe is een echte buizenveteraan. Zijn Triodedick zelfbouw projecten worden wereldwijd door hobbyisten gebouwd. Reeds vanaf 1997 deelt hij zijn kennis via geschreven en on-line media.

  • Interessant stukje. Zelf heb ik enkele maanden de LP herontdekt, toen ik voor de gein mijn draaitafel weer eens van zolder haalde en een LP draaide.
    Ik zat met grote verbazing te luisteren en herinnerde me weer hoe goed die muziek altijd klonk als ik LP’s draaide. Voor de zekerheid heb ik nog enkele LP’s geluisterd en zelfs vergeleken met de zelfde albums op cd. Als ik naar een LP luister, kan ik ieder instrument defineren. Alles klinkt weer zo transparant en breed! Wat een openbaring. Ik heb met een al mijn LP’s weer van zolder gehaald en heb zelfs enkele nieuwe albums gekocht op Vinyl. Maar als ik het laatste album van John Mayer op de draaitafel leg en daarna de cd, die als bonus mee geleverd wordt bij dit prachtige album, kan ik eerlijk gezegd niet dat verschil waar nemen, dat ik juist bij mijn oude lp’s wel zo ervoer!
    Precies dat begon ik te vermoeden als dat in het stukje waarop ik reageer wordt gesteld.
    Doodzonde dat analoog opgenomen meesterwerken, digitaal om zeep worden geholpen om het daarna terug op een analoge drager te zetten.
    Vanaf nu ga ik dus op zoek in LP zaakjes naar redelijk goede oude exemplaren en speel ze dan maar nat af, om zo min mogelijk bijgeluiden te horen. Ik hoop dat meer mensen zo als ik er eens goed voor ga zitten en de zelfde diepte en transparantie ervaren bij oude LP’s. Vaak lees ik artikelen van mensen die er om moeten lachen dat er nog mensen zijn die naar LP’s luisteren, maar de waarheid is dat zij waarschijnlijk niet gezegend zijn met een paar goede oren, of dat ze er nooit eens goed voor gaan zijn zitten? De digitale opmars is niet te stoppen en het biedt ook bijna oneindig veel mogelijkheden die ik alleen maar toejuig, maar muziek moet naar mijn idee klinken, hoe het bedoeld was om te klinken! Ik kan alleen maar hopen op de komst van een goede geluiddrager, die de CD gaat overtreffen en de LP gaat evenaren, of wie weet, overtreft!
    Mike

    • Dat veel nieuwe producties niet zo goed gedefinieerd klinken, komt met name door de mastermethodiek van de huidige generatie producers.
      Die hebben er een handje van om voor het hardste resultaat te gaan (Loudness war). Het gevolg hiervan is, dat de muziek vol, vet en hard klinkt, maar dat de definitie van veel instrumenten er helaas onder lijdt.

  • @Mike. Ik zou willen adviseren niet nat te draaien, het probleem hiervan is tweeledig. Enerzijds blijft er een residu op de plaat achter die later lastig te verwijderen is, anderzijds zorgt de vloeistof ook voor het dempen van hoogfrequent informatie. Mijn advies zou zijn de platen eerst goed te reinigen met een goede vacuümplatenwasmachine. Heb wel aanvullende tips m.b.t. vloeistoffen en het gedrag daarvan m.b.t. de oppervlaktespanning van vinyl, als je deze wenst uiteraard. Als de plaat te slecht dan zou je deze gewoon niet moeten draaien

    Als het gaat om heruitgaven van vinyl dan is het essentieel dat er bij voorkeur een analoge master is gebruikt. De meeste Lp’s die vanaf een digitale master worden geproduceerd klinken dun. Er zijn diverse sites zoals Analog Planet (Michel Fremer) en diverse fora waar Lp’s worden besproken en bediscussieerd. Met toenemende mate zijn er platenmaatschappijen die weer “bedgrijpen” hoe zij een volledige analoge keten dienen toe te passen. Helaas zijn er ook een aantal die dat niet doen of gebruik maken van platenperserijen, m.b.t. een bepaald werelddeel, die dan toch een digitale master gebruiken. Heb laatst een LP vanuit de VS laten komen van Jimi Hendric (Live at Berkeley, versie 2012) die daar vanaf een analoge master is geperst, de Europese versie (2003) die vanaf een digitale master komt. Zij zien er exact hetzelfde uit maar dat zijn ze niet.

    Als het gaat om geluidskwaliteit dan gaat er, op dit moment, niet boven een goed geproduceerde LP in goede conditie. De LP heeft ook zijn beperkingen en is gevoelig voor vuil en beschadigingen. Maar je hoort een volledige sinus van het werkelijke geluidssignaal en niet een door een converter berekende sinus. Wat sommigen qua tegendeel ook mogen beweren, op een goede set met een goede LP is het overduidelijk hoorbaar. Grt, Dennis

  • Goed verhaal Dick, ik ben het roerend met je eens dat een analoge master op zich niet zaligmakend is. De techniek is vandaag de dag zó goed dat het resultaat van digitaal remasteren in hoge resolutie inderdaad wel eens (stukken) beter kan zijn dan met analoog ooit mogelijk was. En dan geldt het credo: “als de technici van toen ook over de techniek van nu hadden kunnen beschikken zouden ze hem waarschijnlijk gebruikt hebben”. Daar moet dan natuurlijk ook nog aan worden toegevoegd dat de kwaliteit van de opname zelf van minstens even groot belang is voor het eindresultaat. Een slechte technicus in een uitstekende analoge keten kan het product alsnog voorgoed verknallen…

    Jouw voorbeeld van The Nightfly is waarschijnlijk het beste bewijs dat een digitale master een briljant klinkende analoge persing kan opleveren. De grap is zelfs dat de LP van The Nightfly aanzienlijk beter klinkt dan de CD… Het is dus onverstandig én ongenuanceerd om puur op basis van de gebruikte technologie een oordeel te vellen zonder de moeite te nemen om te luisteren.

    In deze discussie is het denk ik juist het allerbelangrijkste om niet al te recht te zijn in de leer, maar vooral zoveel mogelijk zelf te luisteren of je onbeluisterde aankoop ten minste te baseren op de waarnemingen van mensen die bewezen hebben dat ze wat dat betreft betrouwbaar zijn. Zelf nadenken dus…audiofundamentalisme is er al genoeg.

  • Zo zijn daar met ‘n verbeterde geluidsweergave inmiddels al SHM-CD’s (Super High Material) en Blue-Special CD’s (op basis van Blu-Ray techniek) en natuurlijk de CD’s van MFSL en Audio Fidelity (voorheen DCC) en nog ‘n paar anderen. Ben ‘t absoluut niet eens met “als het gaat om geluidskwaliteit dan gaat er, op dit moment, niets boven een goed geproduceerde LP in goede conditie.” Tip: ga je om te beginnen eens verdiepen in een gereguleerde, stabiele en schone stroomvoorziening, te beginnen bij je meterkast…

  • “Vrouwen maken zich meestal helemaal niet druk om het soort futiliteiten waar een man het zelfs zo belangrijk lijkt te vinden dat hij er een stukje over kan gaan schrijven…”

    Hier spreekt een vrouw. Een herziening is op zijn plek.

    • Tja, het zal wel genetisch bepaald zijn Maud dat mannen dit interessant vinden… ‘Wij mannen’ kunnen er dus niet aan doen dat we zelfs voor dit futiliteiten ‘in de pen’ klimmen. Maar het wordt blijkbaar wel door vrouwen gelezen. En dat vind ik wel weer mooi. We gaan er dus gewoon mee door…haha…

  • Ook werd, al vanaf de 70er jaren, de digitale delay gebruikt voor het snijden van de master. Ook iets waar wel of geen rekening mee moet worden gehouden 🙂
    Groet, Joppe

  • Er bestaan zeker wel zeer goed klinkende digitale masters, maar ik zal nooit vergeten hoe ik totaal ondersteboven was van een opname van ons jeugdorkest (waarin ik viool speelde) met een ouderwetste Nagra 2 sporen machine. Ik wist niet wat ik hoorde. Tot dan toe had ik me niet gerealiseerd dat zoiets mogelijk was. Wat een dynamiek, wat een diepte.

  • Ja inderdaad zit er gigantisch verschil tussen nieuwe en oude lp s. mijn audio setup stelt (nog) (phonodude/bill in onderdelen sprokkel staat) niet veel voor en hoor direct verschil tussen een nieuwe lp van common linnets of bv lamp lies down on broadway van genesis.
    de steve hackett lp please dont touch een van mijn favorieten, als hopping love will last start ; kippevel!!!
    Voor mijn gevoel wisten die lui vroeger ook veel beter de grenzen van dynamiek op te zoeken ook erg typerend voor analoge tapdecks natuurlijk.
    Maar goed ik kon het laatst weer niet weerstaan lp van nirvana unplugged niet slecht (dacht ik)
    Vervolgens draaide ik harvest van neil young…. kippenvel…
    Zelfs one way wind van de cats allemaal zoveel mooier!!!
    Maar goed voorlopig in de weer met de bouw van bill/phonodude.
    Later zie ik of ik het weer aan durf met nieuwe lps ……

  • Als pure sang Vinyl (en buizen) liefhebster, kan ik het verhaal beamen. Het is af en toe tenen krommend om te horen hoe slecht nieuw (digitaal) vinyl klinkt. Recentelijk nog eens de eerste MFSL (Frank Sinatra – Nice and Easy) nog op Japans JVC Vinyl (Stan Ricker) vergeleken met de laatste MFSL uitgave. Ook dan kun je horen, dat het allemaal niet meer is wat het ooit is geweest. Uitzonderingen daar gelaten zoals Jeffrey terecht opmerkt Harvest van Neil Young is fantastisch.

    Natuurlijk wel blij dat Vinyl weer zo´n opleving maakt. Zelfs de Kringloop winkel weet inmiddels het vinyl op waarde te schatten 😉 Zaak dus om gebruik te maken van Internet om recensies en ervaringen te delen, zodat we wel overwogen tot aanschaf van nieuwe LP´overgaan. Maar het blijft een leuke hobby.

  • Ik heb nog aardig wat singles en lp’s uit de 60’s en 70’s.
    Sinds ik, na 30 jaar toetsenist geweest te zijn in het bruiloften- en partijencircuit, ben ik wat hoog kwijtgeraakt. M’n leeftijd (59) speelt natuurlijk ook mee. Hierdoor gebruik ik een equalizer bij het afspelen van cd’s en vinyl.
    Mijn vraag is nu: hoe komt het dat oude singles en lp’s zo ongeveer op de helft gaan kraken en oversturen? Komt dat doordat ze ooit op goedkope platenspelertjes met een saffier, zonder MD-element of met een veel te hoge naaldkracht en zonder dwarskrachtcompensatie zijn afgedraaid? Zonder gebruik van de equalizer valt het nog wel mee, maar met dat ding áángeschakeld vliegen de vullingen uit je kiezen.
    Ik heb dit al aan meerdere mensen gevraagd die het zouden kunnen weten, maar de meeste kwamen met “vastgekoekt vuil in de groeven”… alleen voorbij de helft van de plaat?
    Wie heeft het antwoord op deze vraag????

    • Als ik dit zo lees dan vraag ik mij af of je element wel goed uitgelijnd is, het is bekend dat de vervorming toeneemt bij het einde van de plaat, daarom is het essentieel om het element goed af te stellen zodat de naald de groef nauwkeurig kan volgen, ik zou hier eens goed naar (laten) kijken want ik kan mij niet voorstellen dat het alleen maar vuile platen zijn daar je het blijkbaar bij al je platen hebt.

  • Zonder er echt wat van te weten toch hetvolgende :
    – de omwentelingssnelheid van de plaat is constant
    – dus is er per seconde meer ‘plaats’ (je hebt meer mm/sec) om de groeven in de plaat te drukken aan de buitenbaan dan aan de binnenbaan. Zeg maar: de structuur is groffer.
    – het eventueel achtergebleven vuil (of plakkerigheid van de destijds zo aangeprijsde reiniginsmiddelen) hebben minder inpact op dit groffe deel van de plaat, dan op het kwetsbaardere binnenbanen.
    Heb je compilatielp’s (denk aan het destijds populaire K-tel) dan heb je dat op zowat de ganse plaat. Er diende immers meer audfioinformatie op te worden gedrukt (tot 12 nummers mer kant) zodat de groeven ook dicht bij mekaar kwamen te liggen.
    Het is maar een idee.

  • Heb sinds de jaren 80 al een draaitafel, oké de cd kwam in, vinyl werd eigenlijk genegeerd. Toch heb ik hele vrachten lp’s gekocht in de tijd dat free record shop ze voor 1-2 gulden van de hand deed, exclusieve DMM opnames , halfspeed master opnames.
    Nou had een cd speler gekocht, wat een teleurstelling vlak in de speakers geluidsbeeld. Nou ik heb vinyl nooit weg gedaan. Heb nu een rega planer 3 draaitafel met sumiko blue point sp evo 3 een oudere teac vrds 10 cd speler met een andere klok die nagenoeg geen jitter geeft, digitaal uit naar een mooie da converter die heeft discrete opamps .
    Het geluidsbeeld komt meer als vinyl voor je neus spelen.
    MAAR … vinyl blijft winnen.
    Hoe de digitale mixing ook is en die apparaten zijn niet te vergelijken met ons spul thuis ze klinken toch analoog.
    Studio digitaal is zeker goed het is voor ons consumenten niet te betalen.
    Affein voor mij staat vinyl boven digitale muziek apparaten die je zo in de betere audio zaken kan kopen.
    En vuil op de plaat, ach investeer in een okki nokki (vinyl schoonmaak machine) ook oud lijkend grijs uitziende lp uit de jaren 80 klinken dan een stuk beter.
    Zelfs nieuw vinyl was ik eerst het vuil van persen is funest voor je vinyl.

  • Ik ben muzikant en vinyl liefhebber maar geen purist.
    Mijn ervaring is dat de geluidskwaliteit van de LP in grote mate afhangt van hoe goed de persing is ‘gelukt’. Daarmee bedoel ik het hele proces vanaf de mastertape/digitaal bestand, tot het eindproduct.
    Veel moderne persingen klinken slecht omdat de machines oud/niet goed onderhouden zijn of ze hebben gewoon niet zoveel ervaring/kennis in huis.
    Dit heeft veel meer invloed op het eindresultaat dan of de bron analoog of digitaal is.

    Wat je ook moet weten is dat de mastering voor de cd meestal anders is dan voor vinyl. De meeste verschillen in dynamiek tussen cd en vinyl komen daardoor en dus niet door analoog of digitaal.

    Tot slot, nogmaals ik ben echt een liefhebber van vinyl/analoog geluid. Maar het beste wat ik ooit heb gehoord kwam toch van een verzamel cd’tje van de kruitvat. Maar dan wel door een steinway/lyngdorf “Model D” van 150.00 euro…

  • Het verschil tussen cd en lp blijft altijd een twistpunt. Ik ben gek op minidisc omdat je daarmee precies het verschil kunt horen. Het meeste is echt afhankelijk van de LP opname, soms laat dit te wensen over en komt de CD weer beter over op minidisc. Het is een beetje half/half verhaal. Van alle 300 schijfjes die ik opgenomen heb, is de helft afkomstig van CD en/of LP. En in een enkel geval is de CD weer niet om aan te horen. Tegenwoordig probeer ik een zo goed mogelijke reconstructie van een album op MD te zetten.

  • Ik heb slechts enkele new vinyl in bezit. Ik lees op de plaat en de hoes niets over de gebruikte opname/pers technieken die zijn toegepast. Wat heb ik nu in handen?
    Graag uw reactie

    • Jos,
      Dat is nu net wat meer mensen graag willen weten. En waar op de een of andere wijze altijd geheimzinnig over wordt gedaan.
      Als er niks op hoes vermeld wordt ga er dan maar van uit dat er een digitale master is gebruikt. Wat niks over de uiteindelijke kwaliteit hoeft te zeggen natuurlijk.
      Als er uitdrukkelijk van een analoge master is geperst wordt het wel in chocoladeletters op de hoes gezet.
      Het is eigenlijk compleet de omgekeerde wereld met die van begin jaren 80…:-)

  • >