Audio Creative GrooveMaster platenspeler arm (deel 1)
Lagers van de Audio-Creative MB-12
Het principe van de Audio Creative MB-12 toonarm is traditioneel. De verticale en horizontale beweging wordt verzorgd door middel van een dubbel kogellager. De kwaliteit van de lagers en de nauwkeurigheid van de lagers is hierbij essentieel. Als je kijkt naar de lagers die bijvoorbeeld een jaar of tien geleden en verder terug werden toegepast, waren deze lang niet zo nauwkeurig dan wat er in onze moderne tijd kan worden gemaakt.
De lagers van SME, die werden gebruikt in bijvoorbeeld de SME 3009, hebben ‘behoorlijk’ wat speling. De techniek was in die tijd nog niet zover dat er zo nauwkeurig en betaalbaar geproduceerd kan worden als tegenwoordig. Geef je een zwengel aan het lagerblok van een SME 3009 (zonder arm!), dan ratelen de lagers duidelijk hoorbaar.
Nog een nadeel is dat er altijd een hoeveelheid vet moet worden gebruikt om de stalen kogellagers te smeren. Dit geeft altijd een verhoogde aanzetweerstand in de beweging, Je kunt je misschien voorstellen, dat een arm zo langzaam beweegt dat bij een (te) hoge weerstand de beweging altijd wat schokkerig zal zijn. Je bouwt door de langzame voortschrijdende beweging, een kracht op en als de kracht groter wordt dan de aanzetweerstand, schiet de arm als het ware een stukje vooruit en herhaalt dit proces zich. Een zo laag mogelijke weerstand is dus wenselijk. Nu zal je misschien zeggen, ja maar de beweging en de slag is zo klein, dat hoor je niet terug. Dat is niet zo. De kleinste geluiden worden door gegeven aan het gevoelige element, wat zijn directe weerslag heeft op de uiteindelijke weergave kwaliteit.
Keramische lagers
In de Audio Creative MB-12 arm, heb ik voor de standaard uitvoering semi-keramische lagers gebruikt. De kogeltjes zijn van hoogwaardig keramisch materiaal en de buitenmantel van staal. Hierdoor is er nagenoeg geen vet of olie nodig in de lagers. Daardoor verlaag je de aanzetweerstand enorm. Helemaal zonder vet of olie ontkom je bij deze lagers ook niet. Het contact van de keramische kogeltjes op het metaal van het huis vraagt wel degelijk om een lichte smering.
Wat ik doe is de lagers in eerste instantie vrij maken van het aanwezige lagervet. Dit doe ik door de lagers een bepaalde tijd in een ultrasoon trilbad te plaatsen, waarbij de lagers in terpentine zijn ondergedompeld. Hierdoor lost het aanwezige vet op. Na droging worden de lagers gesmeerd met een speciale dunne olie. Ik heb hiervoor een olie gevonden die ook in werpmolens voor de professionele (zee) sportvisserij wordt gebruikt. Zeker op het vissen van grootvis als marlijn en tonijn, worden er hoge eisen gesteld aan materialen en lagers van de molens. Vergeet dan ook niet de corrosieve omstandigheden van zout en water en dan weet je dat je hoge eisen moet stellen aan de smering van de molens.
Voor onze toonarmen volstaat een dergelijke olie dan ook ruimschoots. Stop je ooit met platen draaien kun je je arm misschien nog gebruiken om een visje te vangen…. Het grote voordeel van deze olie is dat de aanzetweerstand zeer laag is. Het al eerder genoemde bezwaar van een te hoge aanzetweerstand veroorzaakt door het gebruik van lagervet wordt hiermee geminimaliseerd.
Vol-keramische lagers zonder smering
Het is ook mogelijk om hier volledig keramische lagers in te zetten. Een groot voordeel is dat deze lagers helemaal geen olie of vet nodig hebben en zeer licht lopen. Doordat er geen olie gebruikt wordt kan er ook geen stof aan gaan kleven, wat een langdurige,stabiele werking garandeert. Natuurlijk is de aanzet weerstand bij het gebruik van deze high tech lagers bijna verwaarloosbaar. Keramische lagers zijn ook nog eens zeer slijtvast en voor toepassing in een toonarm gaan ze makkelijk 300 jaar mee. Onverslijtbaar dus.
Door de soepele werking en nagenoeg wrijvingsloze smering, geven ze ook veel minder bijgeluid dan ‘traditionele’ lagers. Uiteraard is de prijs van dergelijke lagers een behoorlijk stuk hoger. Met een nauwkeurigheid van ABEC 7 hebben we het toch over een meerprijs van 50 euro per stuk ten opzichte van de semi keramische lagers. Dat is een slordige 200 euro per arm. Voor wie dat wel wil, is er wel een optie om deze lagers apart te bestellen. Later upgraden kan ook want de toegepaste lagers zijn identiek en zijn dus 100% uitwisselbaar.
Nauwkeurigheid van de lagers: ABEC schaal
Ik blijf een beetje doorzemelen over de lagers, maar besef wel dat dit, naast de nauwkeurigheid van de pasvorm in het lagerhuis, dit het belangrijkst onderdeel is van een toonarm. De lagers van tegenwoordig zijn ook veel nauwkeuriger dan een aantal jaar geleden. Een kwaliteitsschaal is de ABEC waarde van lagers. De lagers die ik gebruikt hebben een ABEC waarde van 7. De ABEC waarde geeft de tolerantie in rondheid aan. Lagers met een ABEC van 7 en 9 zijn ontwikkeld voor toepassingen met een zeer hoge omwenteling (> 100.000 rpm). Voor een toonarm dus ruimschoots voldoende.
mooi verhaal!
Indrukwekkend project! Petje af hoor, dit is hoogwaardige arbeid! Ik ben zeer benieuwd naar het vervolg van dit artikel.
Mijn loopwerk zit met smart te wachten op zo’n fraaie arm!
Wanneer komt de MB-12 diy kit beschikbaar?
Briljant!!! So good to read this, you even got a following in the UK! An ex-clog and Cheesehead born in Gouda.
Boeiend artikel Marco,
Wat kan jij netjes werken!
Ik kijk uit naar het vervolg en om jou arm te plaatsen op mijn Clear Audio level two.
Ziet er goed uit, ga ik nauwlettend volgen.!
Ben nieuwsgierig naar het vervolg. Het ziet er in elk geval prachtig uit.
Marco ziet er veel belovend uit, is er een mogelijkheid om een bajonet koppeling ala SME en Jelco op de arm te monteren ipv een vaste headshell? Dan zou ik nl ook mijn SPU met deze arm kunnen gebruiken.
Hallo Ronald,
Er zijn plannen om dit voor elkaar te krijgen. Of dit lukt, weet ik nog niet.
Het lastige is dat deze aansluitingen niet los te koop zijn.
Op dit moment zijn we druk bezig met de voorbereidingen voor het laten frezen van de eerste serie.
De mogelijkheid voor een eventuele bajonet/SME aansluiting wordt dan meegenomen.
Hoi Ronald en Marco
Misschien is dit iets om over na te denken.
http://www.lencoheaven.net/forum/index.php?topic=7761.0
http://www.ebay.fr/itm/NOS-SME-3012-Original-Headshell-Socket-/120848696627?pt=Turntable_Parts_Accessories&hash=item1c2324c533#ht_1646wt_982
Het maakt de arm wel meteen € 105,- duurder.
Hallo Dirk,
Klopt. Die had ik ook al gevonden. Probleem is alleen dat dit een enkele NOS connector is.
Ik wil graag meerdere, nieuwe kopen.
Er wordt aan gewerkt.
Heeft Jelco de SME connectoren niet los te koop? Ik neem aan dat de lift er ook vandaan komt?
Dag Marco;
Mooi opgezet verhaal over het bouwen van een toon-arm. (D)ick ben benieuwd hoe het geheel ga klinken. Persoonlijk vind ik de afwerking een bijkomstige zaak, tenzij dat je wil gaan verkopen. In veel gevallen is ” gelikt er uit zien” voor de commercie belanreiker dan de ” rest” Ik blijf met belangstelling je vorderingen volgen.
Hallo Dick,Dank voor je compliment. Ik ben het met je eens dat ‘looks’ niets bijdragen aan de performance.
Maar als ik dan toch bezig ben, moet het er wel een beetje strak uitzien 😉
Mag ik zo vrij zijn om te vragen naar je vorderingen w.b. je nieuwe pickup-arm ?
Beste Marco,
Indrukwekkend verslag, ziet er heel mooi uit! Zelf ben ik bezig met een totaal ander project niet audio gerelateerd (voor de studie). En ben hiervoor opzoek naar hoogwaardige lagers met lage tolerantie speling en hoge mate van weerstand vrij draaien. Kwam daarbij via Google op jouw verslag, graag zou ik wat meer info willen over de lagers die jij gebruikt in je platenspeler arm.
Bedankt en met vriendelijke groet,
Kees
Hallo Kees,
Dat mag zeker en ik heb daar geen enkel geheim over.De lagers die ik gebruik zijn semi keramische lagers met een specificatie van ABEC 7. Dat is de op één hoogste tolerantie. In een toonarm hebben we natuurlijk niet te maken met enorm hoge snelheden, waar deze lagers eigenlijk voor zijn gemaakt. Ik heb dan ook het lagervet verwijderd en het vervangen door een siliconenolie met een zeer lage viscosteit. Beter kan ook nog. Dan kun je volledig keramische lagers gebruiken. Die hebben ook geen smering nodig en zijn onverslijtbaar. In de platenspeler arm is niet zozeer de snelheid van belang maar de aanzetkracht om de arm te laten bewegen. Uiteindelijk moet het de naald, de cantilever, deze totale arm in beweging zetten.Hoe lager de aanzet snelheid is, des te makkelijker speelt de toonarm. Beide lagertypen kun je gewoon op Ebay bestellen in nagenoeg elke maat die je nodig hebt.
Als machinaal metaal bewerker én al 50 jaar hifi enthousiast volg ik de diy projecten met grote belangstelling. Dank voor het mogen meekijken in de ontwikkeling van de diverse projecten maar met name de GrooveMaster.
Marco,
Bedankt voor je heldere uitleg, ga gelijk mijn Ebay zoektocht starten naar semi keramische lagers.
Ik hou je bouwverslag in de gaten!
Bedankt
Ik klink misschien wat ongeduldig (ben ik ook :-), maar is er inmiddels al wat meer bekend?
B.V. Wanneer volgt de uitlevering, wat is de prijs met en zonder SME aansluiting etc..
Gr.
Ronald.
Ha Ronald,
Het duurt idd wat langer dan gedacht. Er waren wat technische problemen die een betere oplossing nodig hadden.
Die zijn er inmiddels en de eerste 8 toonarmen verwacht ik binnen twee weken terug van het freesbedrijf. Je hoort het zodra we klaar zijn…
Nog even geduld 😉
Hallo Marco,
Ik heb ook interesse in een arm als die leverbaar is, mijn Lenco project naar jouw voorbeeld vordert gestaag.
Groeten,
Robèrt
Hallo Marco,
Hoe heb jij het gaatje in het neodymium magneetje van de Schroeder arm gemaakt?
Groet,
Jan