Fyne Audio F5E Luidspreker – REL T/ Zero mk.3 subwoofer
Het Schotse Fyne Audio timmert de laatste jaren stevig aan de weg met luidsprekersystemen die met coaxial drivers zijn uitgevoerd. Fyne is een afsplitsing van het al vele decennia bekende Tannoy. Het is dus niet zo vreemd dat beide fabrikanten de nodige raakvlakken hebben.
We hebben de nieuwste en kleinste telg van Fyne Audio in huis gekregen. De F5E. Een zogenaamd monitor formaat speaker of zoals ze vroeger veel zeiden: boekenplank luidspreker.
Maar dat is nog niet alles: de importeur leverde er gelijk een bijpassende subwoofer bij, van het befaamde merk: REL. De nieuwe REL T/ Zero mk.3. Dit maakte het allemaal tot een heel leuk avontuur. Waarin het duidelijk werd dat een goed geluid niet meteen enorme kosten hoeft mee te brengen.
Fyne Audio F5E
Het is een mooi compact luidspreker in de afmetingen: 270 x 174 x 228 mm (h x b x d). Nog iets kleiner dan mijn LS3/5A speakersysteem. Alleen wat dieper.
Doorsnede tekening Fyne IsoFlare
De tweeter in het centrum
Een doorgesneden Fyne IsoFlare
De luidsprekerunit heeft een 12 cm conusdiameter. Maar daar is natuurlijk meer over te vertellen. Het is een zogenaamde coaxiale luidspreker. De woofer en tweeter zijn gecombineerd in een enkele unit. Zoals alle Fyne luidsprekersystemen zijn uitgevoerd. Fyne noemt dit: “IsoFlareTM, multi-fibre bass/mid with 19mm titanium dome compression tweeter”. De luidspreker gedraagt zich hier als een puntbron.
Uit de afbeeldingen is op te maken dat IsoFlare speakerunits echte kunststukjes zijn. Dat deze mooie luidsprekertechniek zelfs in een betaalbaar systeem als de F5E wordt toegepast is toch bijzonder.
Basreflex of niet?
Fyne maakt zich er met de constructie van de behuizing ook niet bepaald gemakkelijk vanaf.
Er is geen reguliere basreflexpijp aan de buitenkant van de kast te zien maar een ‘2 way, downwards firing port, with BassTraxTM Tractrix diffuser’, zoals Fyne het zelf zegt.
De onderkant van de F5E heeft een dubbele bodem met rondom grote openingenin het onderste compartiment . In de bovenste plank is een ronde pijp ingebouwd. Zoals bij een reguliere reflexbehuizing.
Kegel
Deze poort is echter niet recht toe recht aan gekoppeld met de buitenlucht. Maar ‘kijkt’ uit op een kegel die tussen beide bodemplaten is zit. De uitgaande luchtstroom wordt zo richting de vier openingen geleid.
Of de werking afwijkt van een normale basreflex opening durf ik niet te zeggen. Het is in ieder geval niet zo dat er een onverwacht grote bak laag uit deze compacte speaker komt. Het laag is strak maar slank, zoals we van dit formaat luidspreker mag worden verwacht. De fabrikant geeft 55 Hz/-6 dB op als ondergrens.
Grafische uitleg over de uitstroom van de reflexpoort.
Meting
Een impedantiemeting laat weinig afwijkends zien van een luidsprekersysteem met een reguliere Helmholtz resonator, zoals een basreflexpoort heet.
Het dal tussen de twee bekende ‘bulten’ ligt iets boven 50 Hz. Waaronder het laag snel zal afvallen.
De impedantiecurve loopt boven 1 kHz hoog op naar een piek van 23 Ohm rond 3,2 kHz, om daarna langzaam weer af te vallen naar 8 Ohm boven 15 kHz. De curve dipt naar 4 Ohm rond 200 Hz. Hiermee zal geen enkele solid state versterker met een hoge dempingsfactor problemen te hebben.
Er zijn opvallend weinig kastresonanties zichtbaar.
Bij koppelen aan een buisversterker met weinig tot geen tegenkoppeling, ofwel een lage dempingsfactor, moet rekening worden gehouden met een gedeeltelijk meelopen van het uitgangssignaal op de impedantiecurve, wat de frequentierespons en dus het klankbeeld behoorlijk kan beïnvloeden.
REL T/Zero mk.3 subwoofer
De ontbrekende stuwkracht van de lagere octaven van de Fyne F5E is inherent aan het formaat van de luidspreker. Onder pakweg 50 Hz is de koek op. Dat is echter gemakkelijk op te lossen met een bijpassende subwoofer. In dit geval een REL T/Zero mk.3.
En die vormt door de even compacte bouw, maar met verder alles erop en eraan wat een subwoofer aantrekkelijk maakt, een hele fraaie combi met de Fyne F5E. Of ze voor elkaar gemaakt zijn. Of zoals REL zegt: ‘Kleiner, maar wel een echte REL’. Een blik op de achterkant van de T/Zero mk.3 laat geen beperking aan aansluitmogelijkheden zien.
Mijn eigen voorkeur is om de subwoofer parallel op de luidsprekeruitgangen van de versterker aan te sluiten. Dat kan hier op de High Level aansluiting op de REL sub. De bekabeling met Speakon stekker is bijgeleverd.
Bij gebruik met een AV Receiver zal de LFE cinch ingang de voorkeur hebben. Voor aansluiten op een voorversterker is er een ‘Low level’ cinch connector + volumeregelaar. De cross-over frequentie kan tussen 20 en 120 Hz worden ingesteld.
Dit is een subwoofer die ook wel eens een hele fraaie toevoeging kan zijn bij gebruik van een soundbar onder de flatscreen TV.
Een mooie match
De afmetingen zijn: 216 x 241 x 260 mm (l x b x h). De T/Zero is uitgerust met een aluminium conus 165 mm wooferunit die naar de vloer afstraalt. REL geeft als laagste frequentie 37 Hz -6dB. Dat lijkt niet al te royaal, maar in combinatie met een compacte monitor als de Fyne F5E is het precies wat het complete luidsprekersysteem ineens een stuk groter laat klinken. Het maakt nogal wat verschil.
Niet alleen het diepe laag wint aan fundament, het complete stereobeeld wordt groter en dieper.
De Fyne F5E is op zichzelf een fijne luidspreker. Maar luister deze niet met aangesloten REL T/Zero als je daar niet op uit bent. Er is daarna echt geen weg terug…
Goed op elkaar afstemmen
Een subwoofer is pas goed als je ‘m niet hoort. Huh? Ja, zo is het. Bij veel te veel luidsprekersystemen (of AV systemen of soundbars) met sub systemen staat deze veel te luid te bonken en te boemen. Onder het mom van: 'Ik heb een subwoofer, dan wil ik 'm horen ook!'.
Dat maakt het middel (de sub) erger is dan de kwaal (het ontbrekende laag)…
Begin met een lage cross-over frequentie. In deze set rond 50 Hz. En draai het volume daarna langzaam op tot je de sub hoort. Als deze de overhand krijgt wordt het volume in kleine stapjes weer teruggedraaid. Totdat je denkt dat de sub uit staat.
Als de subwoofer netjes is ingeregeld en het lijkt of ‘ie niet veel doet, schakel de sub dan maar een uit… en weer aan. Dat lijkt weinig aan duidelijkheid over, niet? Een goed afgeregelde sub hoor je niet, tot deze uitgeschakeld wordt. Dan is er een behoorlijk gemis!
De dagen na de installatie van de sub zal er nog wel wat fijntunen zijn. Een beetje meer, een beetje minder. De kantelfrequentie een paar Hertz hoger of lager. En misschien vind je een streepje meer wel lekker. Doe dat dan gewoon. Zoek je persoonlijke sweetpoint. Maar hou in het achterhoofd dat 'overdaad schaadt'.
Goed geluid
Zet een luidsprekerset als dit bijvoorbeeld eens op een studentenkamer, met een nette versterker en audiostreamer/ CD-speler/ platenspeler (streep door wat niet van toepassing is), en het zaadje is geplant om uit te groeien naar een muziekliefhebber/ liefhebster waar ook een goede geluidskwaliteit een belangrijke rol speelt. Een goed geluid geeft zoveel meerwaarde aan de muziek.
Epiloog
De Fyne F5E is een mooi en betaalbaar luidsprekersysteem dat vooral tot zijn recht zal komen in niet al te grote luisterruimtes. Een mooie manier om eens kennis te maken met de bijzondere coaxiale luidsprekertechniek waar deze fabrikant al veel lof mee oogstte.
In combinatie met de REL T/Zero mk.3 actieve subwoofer wordt de geluidskwaliteit nog een stukje verder opgeschroefd.
Ik heb wekenlang dagelijks met plezier naar dit fraaie speakersysteem geluisterd en kan het alleen maar warm aanbevelen om er eens kennis mee te maken. Mocht je op zoek zijn naar een mooi compact kwaliteits speakersysteem. Zonder meteen je bankrekening in het rood te hoeven storten... zet deze Fyne F5E dan op je 'to do' lijst.
Fyne F5E luidspreker: 249,00 euro (per stuk)
REL T/Zero mk.3: 549,00 euro
Importeur: HNNY
