De laatste tijd krijg ik veel vragen over de supertweeter die wij gebruiken op onze ToneMaster XL luidspreker. Welke zin heeft het? Kun je op elke - Audio-Creative

Een DIY supertweeter van topkwaliteit

De laatste tijd krijg ik veel vragen over de supertweeter die wij gebruiken op onze ToneMaster XL luidspreker. Welke zin heeft het? Kun je op elke luidspreker een super tweeter plaatsen?  Niet onbelangrijk: hoe bouw je zelf zo'n supertweeter? Tijd dus om een leuk verhaal te schrijven en een idee te geven hoe je een dergelijke waardevolle aanvulling voor je eigen luispreker systeem kan maken.  

Waarom een supertweeter

Ik ben zelf al een aantal jaren geleden gevallen voor de aanvulling van een extra tweeter in mijn luidspreker systeem. De eerste experimenten waren bedoeld als een aanvulling voor mijn Klipschorn luidspreker. Destijds was de reden om wat 'frisheid' te creëren in de Klipschorn sound. Achteraf bleek dit een issue te zijn omtrent de compressie driver.

Ik heb er veel in huis gehad. Van de mooie maar kostbare Tannoy Prestige GR, de eveneens prijzige Fostex T900A tot aan een zelfbouw Fostex FT-17H. Maar voor mij allemaal zonder bevredigend resultaat. Het venijn zat hem in de front-stralende constructie. Maar het zaadje was geplant en nadat ik de Elac 4Pi thuis heb gehad, was het duidelijk: een rondstralende tweeter geeft een mooier detail en een fraaie ruimtelijkheid aan de muziek weergave.

Is een supertweeter echt nodig?

Een supertweeter heeft als functie het frequentiegebied in het allerhoogste frequentiegebied aan te vullen. De standaard tweeter in de ToneMaster heeft een frequentiebereik van 4 tot 20 KHz. Meer dan voldoende zou je zo zeggen. De meesten onder ons horen toch niet meer dan 15 KHz. En dat is hoog aangehouden. Ik durf wel te beweren, dat het voor veel van de mensen boven de 40 jaar al bij 12 KHz ophoud. Maar dan heeft een supertweeter toch geen zin? Dat is de vraag die mij veel gesteld wordt. 

Boventonen en resonanties

Een mogelijke verklaring van het effect van een supertweeter is, dat zich binnen het ultrahoge frequentiegebied boventonen of harmonische knopen vormen. Een soort energie/frequentie knopen die in het midden/hoog voor een soort versterking of ‘verdikking’  van frequenties veroorzaken. Deze boventonen ervaren wij als mens als aangename klanken. Wie wel eens een klankschaal heeft gehoord of aangeslagen weet wat ik bedoel. Naast de grondtoon van de klankschaal zijn er meerdere boventonen die met elkaar resoneren en elkaar versterken. 

Mijn eigen ervaring is, dat met het inzetten van een goede supertweeter, het totale geluidsbeeld ‘volbloediger’ wordt, met meer detail en ruimtelijkheid. Wanneer je de supertweeter uitschakelt, verdwijnt er een bepaalde ruimtelijkheid en mis je wat detail in de muzikale ervaring. Het wordt ineens minder spannend, zeg maar. 

Rondstralend of Frontstralend

Ik heb in het verleden diverse supertweeters in mijn set gehad. Van zelfgemaakte Fostex FT17H tot aan de kostbare Fostex T900A. Beide prima tweeters maar echt tevreden was ik niet. Deze front-stralende tweeters zorgen namelijk ook voor meer bundeling. Laat dat nu net zijn waar ik niet naar op zoek was. Pas echt leuk werd het met de Elac 4 Pi Plus.2. Dit is een rondstralende bandtweeter waar ik zeer van onder de indruk was. Nadeel is echter het lage rendement. Deze Elac supertweeters spelen zo'n 10 dB zachter dan de hoogrendement ToneMaster zelf. Daarnaast is het met een impedantie van krap 4 Ohm een aanslag op de overall impedantie van de Tonemaster.  Wil je weten hoe deze tweeters presteren check dan even de reviews.

Fostex FT17H

Fostex T900A

Elac 4Pi Plus.2

Tja, dan heb je met een hoog rendement luidspreker systeem wel een probleem. Je kunt nu eenmaal een driver niet luider laten spelen. Daarbij was ik zeer onder de indruk van de rondstralende eigenschappen van de Elac bandtweeter. Kunnen we dan geen standaard tweeter 90 graden draaien en naar boven laten stralen, was de volgende gedachte. Met een beetje zoeken op het www vond ik wat slimme ideeën en voorbeelden.

Uiteindelijk heb ik een fraaie ring radiator tweeter van Monacor gevonden: Monacor HT-958PA/SW. Ik heb daar zelf een kast/behuizing omheen gemaakt. Tot op heden spelen deze super tweeters naar alle tevredenheid in Dick en mijn set. Ik laat je dan ook graag zien hoe je eenvoudig deze super tweeter kan bouwen. Die voor nagenoeg elk luidspreker systeem kan worden ingezet.

Aansluiten van supertweeters

Schermafbeelding 2014-02-23 om 15.17.38Je kunt een tweeter niet zo maar op de luidsprekerkabels aansluiten. De meeste tweeters beginnen vanaf enkele kHz, tot aan het hoog bereik van enkele tientallen KHz. Wanneer het gehele geluidsignaal door de tweeter wordt gestuurd, blaas je de deze geheid op.supertweeter aansluiten

De tweeter kun je het beste aansluiten met een condensator in serie op de + aansluiting van het signaal. Een zogenaamde eerste order filter (6 dB/octaaf). Hiermee kun je de tweeter bij een bepaalde frequentie laten beginnen, waarna hij in het allerhoogste frequentiebereik zelf afvalt.
Een berekening voor de juiste waarde kun je op deze site bepalen. Het is niet zo erg om een stukje van het frequentiegebied met de originele tweeter te laten overlappen.

Enter your text here...

Een supertweeter aansluiten met een L-pad

L-pad schemaAangezien de ToneMaster XL een rendement heeft van pak hem beet 100dB, kan ik de super tweeter direct  op de luidsprekerklemmen aansluiten. Maar wat nu als je een luidsprekersysteem hebt met een lager rendement. Wel nu, wanneer het rendement of de efficiëntie van de tweeter hoger is dan de de luidspreker in zijn totaliteit, heb je kans dat de tweeter op een hoger volume speelt dan de rest van de speakers. Dan is het wenselijk om deze terug te kunnen regelen naar het gewenste output volume. Dat kun je het mooiste doen met een zogenaamde L-pad.

L_Pad_69F6BF84-A6CA-2AA9-D53F4426629E8482Een L-pad is een dubbele regelbare weerstand, waarmee je het signaal kunt terug regelen. Daarbij blijft de impedantie die de versterker ziet gewoon op 8 Ohm.

Mocht je na veel luisteren de ideale stand hebben gevonden, dan kun je altijd de L-pad vervangen door vaste weerstanden. 


Mocht je meer willen weten over supertweeters dan is Google een dankbare bron. Zo goed als alles op dit gebied is wel te vinden. Ik wil je graag onze oplossing laten zien, waar wij al een paar jaar naar alle tevredenheid mee spelen. Onze supertweeter is gebaseerd op de betaalbare Monacor HT-958PA/SW. Prijs? Maar liefst 95 euro per paar! Nu hoor ik je denken: dat kan toch niets zijn..... Vergis je niet. Deze tweeters komen uit de pro-audio wereld en niet uit de opgeklopte bling bling High End wereld en dat alleen scheelt al een paar honderd eurootjes.... Dit is gewoon een klasse tweeter.

Genoeg gepraat, handen uit de mouwen

Met een rendement van 101dB/W/m is de Monacor HT-958PA/SW één van de meest efficiënte tweeters die Monacor te bieden heeft. Het is een zogenaamde passive ring radiator met een hoge efficiëntie. Met een prijs van ongeveer 60 euro per stuk, is dit voor HiFi begrippen een koopje. Maar vergis je niet in de kwaliteit. Dit is klankmatig een top tweeter.

Het bouwen van de behuizing

Zoals je ziet moesten we ook nog een oplossing zien te vinden om een rondstralend functie te creëren.  Dit heb ik opgelost met een conische houten kegel. 

Pas op dat je hier geen parabolische kegel toepast zoals je hieronder op ons prototype ziet. Ondanks dat het wellicht een aantrekkelijk model is, is het afstralende gedrag verre van ideaal. 

Een conische kegel is de juiste vorm

Op beide foto's hierboven zie je links het prototype waar ik een kegel voor heb gemaakt van wat polyester folie. Rechts het uiteindelijke resultaat met de houten kegel. Deze kegels zijn erg lastig te maken. Ook ik waag mij daar niet aan. Gelukkig worden deze kegels gewoon los verkocht bij Lautsprechershop Berlin in Duitsland

Het bouwen van de supertweeter behuizing

De kast voor de tweeter is de eenvoud zelve. Al is het best wel wat werk om deze te maken. Natuurlijk kun je hier je ideeën de vrije loop geven. De kast is namelijk minder bepalend voor de geluidsweergave. Het is een drager voor de driver die zo rechtop gezet kan worden.

Ik heb voor de behuizing een aantal schijven berken multiplex uitgefreesd. Heb je geen freesmachine dan kun je natuurlijk ook een decoupeerzaag gebruiken. Na het verlijmen van de schijven moet je deze natuurlijk wel mooi glad schuren.

De uitsparing voor de driver zaag ik met een gatenzaag uit. Zorg wel dat je de schijven goed op spant. Doe je dat niet en de zaag ' hapt' dan is een ongeluk snel gebeurt. Zaag daarnaast ook altijd op een laag toerental.

De constructie voor de kegel maak ik van een geanodiseerde aluminium buis van 10 mm. Deze is gewoon in de bouwmarkt te koop. Voordeel is ook dat je de kegel precies boven de driver kunt positioneren.

Hieronder nog even twee plaatjes van respectievelijk de achterzijde en de onderzijde. Je kunt dit natuurlijk net zo mooi maken als je wilt.

Een supertweeter voor elke luidspreker!

Als laatste de vraag of iedere luidspreker baat heeft bij een supertweeter. Ik denk het wel. Zoek je dan ook een niet al te kostbare oplossing om je luidsprekerset te verbeteren of aan te vullen, probeer dan eens deze mogelijkheid. Het kost je de kop niet en als je een beetje handig bent is een paartje zo gemaakt. Ik ben benieuwd naar de resultaten!

Marco Bouwer

Marco Bouwer is een ware luidspreker en platenspeler fanaat. Wanneer hij niet voor zijn luidsprekers zit, dan werkt hij wel aan een paar nieuwe. Onlangs heeft Marco de laatste hand gelegd aan een revolutionaire platenspeler arm.

2 thoughts on “Een DIY supertweeter van topkwaliteit

  • 23 februari 2021 om 19:42
    Permalink

    Hallo Marco, leuk project.
    Welke diamerer kegel heb je gebruikt?

    Groet Jur

    Beantwoorden
    • 23 februari 2021 om 20:54
      Permalink

      Hallo Jur, ik heb een 120 mm. kegel gebruikt.

      Beantwoorden

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.