De ETI connectoren staan al langer op mijn verlanglijstje. Nadat ik vorig jaar een paar ETI Silver Link had aangeschaft voor wat testen met onze PhonoLink - Audio-Creative

ETI: een bijzondere RCA connector

De ETI connectoren staan al langer op mijn verlanglijstje. Nadat ik vorig jaar een paar ETI Silver Link had aangeschaft voor wat testen met onze PhonoLink kabel was ik onder de indruk van de kwaliteit van deze connector. Destijds was er geen distributeur in Nederland en was het prijstechnisch niet interessant om deze connectoren aan te schaffen. Sinds oktober vorig jaar is er wel een Nederlandse distributeur en dit gaf mij een uitgelezen kans de inmiddels vernieuwde ETI lijn eens goed aan de tand te voelen.

ETI RCA connectoren

Als je de ETI connector ziet zou je kunnen denken: waar ken ik die connector van. Dat kan zeker kloppen. Het is namelijk allemaal begonnen met de alom geprezen Bullet Plug. Ik zou haast zeggen, wie kent hem niet. 

bullet plug

De bedenker van deze plug is Keith Eichman. Eichmann bedacht een RCA plug met een lage massa en een zogenaamde ’single point’ massa connector. Daar straks iets meer over. ETI heeft de rechten van Eichman 16 jaar geleden over genomen en deze plug gaat/ging verder door het leven onder de naam: ETI Bullet Plug. Waarbij nu ook het woord Bullet is geschrapt. Dit gaf namelijk teveel problemen en rompslomp bij de inklaring in meerdere landen. De hele lijn van ETI RCA connectoren is gebaseerd op deze massa-pin constructie. Waarbij een onderscheid wordt gemaakt in materiaalkeuze.

ETI connector programma

Op dit moment van testen heb ik een standaard ETI Link met een Koper/Tellurium pen en ETI Kryo RCA in huis. Deze laatste heeft verzilverde Koper/Tellurium pennen. Als extra zijn deze connectoren kryogeen  behandeld. Ook is er een XLR uitvoering leverbaar. Deze laatste ga ik op een later tijdstip testen en beoordelen. Voor deze test houden we het bij de volgende twee RCA connectoren: de ETI Link en de ETI Kryo RCA.

ETI Link

ETI RCA Kryo

ETI XLR

ETI Kryo XLR

Kryogeen behandelen?

Onder kryogeen behandelen worden de onderdelen gecontroleerd en met kleine stapjes in 8 uur tot een zeer lage temperatuur gebracht (- 180 graden Celsius). Daarna is er een verblijftijd van 10 uur waarna in 24 uur de temperatuur weer langzaam terug komt op kamertemperatuur. Dit wordt vaak gedaan met signaal/stroom voerende delen in de audio. Het idee is dat door de koude behandeling de stress uit het metaal verdwijnt en de kristalstructuur opnieuw wordt gerangschikt.  

Hierdoor kan een betere signaal-overdracht plaatsvinden met als gevolg een betere klank, aldus de theorie. Of het in de praktijk hoorbaar is wel de vraag. Maar het verhaal klinkt zeker plausibel.

De constructie van de ETI Bullet plug

Zoals gezegd heeft de  ETI een single point massa connector. Deze is aan de zijkant van de klemribben van de connector geplaatst. Dit is het grootste verschil in constructie in vergelijking met de traditionele RCA connector. Daar fungeert namelijk de gehele klembus als massa. Een uitzondering hierop is de WBT connector. Deze heeft ook een single point klem mechanisme. Een single point massa connector is niet voor niets bedacht. Het heeft zeker zijn voordelen. 

ETI connector

Wervelstromen in je RCA connector!

Zoals gezegd gebruiken de ETI connectoren één enkel contactpunt voor hun massa retour signaal. De theorie hierachter is dat het "de elektronen op één punt concentreert, waardoor de wervelstroom vervorming ( Eddy Current) van de RCA wordt verminderd". Het enkele contactpunt is een soortgelijke benadering als de steraarding in versterkers. Deze 'one point' verbinding zou klankmatig een significante verbetering zijn ten opzichte van traditionele RCA's, waarbij het massacontact de gehele omtrek van de RCA connector omvat. Ik blijf hier wel wat kritisch over. Het verhaal zal best kloppen, maar of het klankmatig te horen is is lastig te toetsen. De massa pin is gemaakt van  een legering van koper en Tellurium (0.5%). Deze laatste is toegevoegd om de buigzaamheid en de sterkte van het koper te verbeteren. 

De signaal-voerende pen is gefreesd uit 1100 Series koper (102 Iacs). De wanddikte is 0,6 mm. Dit is een harde kopersoort met een hoge geleiding. Deze worden gemaakt in verschillende uitvoeringen verguld of verzilverd. Eigenlijk kun je zeggen dat zowel koper als zilver de beste materialen zijn voor een stroomvoerende connector. Rhodium, een materiaal wat ook erg veel toegepast wordt in de audio, heeft relatief gezien, de slechtste geleiding.

De ETI behuizing

De signaal voerende pennen zijn gevat in een zwarte kunststof behuizing gemaakt van Delrin of ook wel POM genoemd. Delrin lijkt op nylon maar heeft een hoger smeltpunt en is taaier dan Nylon. In vergelijking met het veel gebruikte Teflon in deze toepassingen, is Delrin minder goed bestand tegen hitte. Goed en snel solderen met een relatief lage temperatuur is belangrijk. Het mantelhuis is gemaakt van aluminium. Dit zorgt er voor dat instraling  van hoogfrequente straling (EMI/RF) zoveel mogelijk wordt voorkomen. Aan twee zijkanten zijn een tweetal inbus schroefjes geplaatst om de kabel voldoende trekontlasting te geven.

Al met al een heel verhaal voor zo’n kleine stekker. We gaan er eens een paar interlinks mee maken en kijken wat dit gaat brengen. 

Er zijn wel een paar dingen waar je even op moet letten als je zelf met de ETI Link connectors aan de slag gaat. Ik laat je hieronder zien wat de aandachtspunten zijn.

De trekontlasting

Een langdurige relatie met je interlink staat of valt bij een goede trekontlasting. Zeker als je regelmatig van kabels wisselt. Heb je geen of een slechte trekontlasting, dan liggen een kabelbreuk en/of slechte verbindingen op de loer. De ETI Link heeft een maximale kabeldoorvoer van ongeveer 10 mm, afhankelijk van de gebruikte stekker. De kabel wordt geborgd met twee inbus schroefjes. 

Ik gebruik onze eigen zilveren kabel (99.99 % fijn zilver voor signaal en afscherming) om een aantal interlinks te maken. Deze kabel is erg dun en flexibel en heeft een fijnzilver core welke wordt omwikkeld door een zeer fijn geweven fijnzilver buitenmantel. Hierdoor wordt de signaal voerende draad maximaal afgeschermd wat resulteert in een ultra stille en niet microfonische kabel. Met name voor onze PhonoLink is dit essentieel, omdat deze de zeer kleine en gevoelige signaaltjes van een cartridge naar de phono versterker moet voeren. De kabel is gevat in een sleeve met een diameter van 4 mm. Dit is te dun om zo een goede trekontlasting te garanderen.

Wat ik gedaan heb is eerst een stukje krimpkous aangebracht om de sleeve om de kabel te fixeren. Een andere mogelijkheid is de kabel te omwikkelen met wat Teflon tape (foto 2). Ook een prima manier. Om de juiste dikte voor de trekontlasting te maken heb ik twee Teflon slangen gebruikt en in elkaar geschoven. Zo heb ik een buitendiameter van ongeveer 10 mm.

Wel heb ik de bijbehorende inbus schroefjes van 4 mm. vervangen door 3 mm. exemplaren. Anders loop je het risico dat je door te hoge weerstand en druk tijdens het vastdraaien, de schroefdraad kapot draait. Dat zou jammer zijn. Ik moet wel zeggen dat de kwaliteit en de dikte van de buitenmantel erg goed is. Voor het kapot draaien van de schroefdraad moet je aardig je best doen.

ETI Kryo

Het solderen van de kabel

Het solderen en maken van een interlink is echt niet zo heel moeilijk. Maar er zijn met de ETI Link wel een paar aandachtspunten. Allereerst wat betreft de massa voerende pen. Deze is er met de hand ingezet en zit dus ‘los’ in de behuizing. Los is wel een groot woord. De pen is draaibaar in de behuizing. Wanneer je de connector op een female RCA chassisdeel aansluit wordt deze automatisch geborgd door het klem mechanisme. Voordat je begint zet je dus de connector in een los RCA chassisdeel (die ik hier fixeer in een kleine bankschroef). Hierdoor kan de pen niet meer draaien en kun je gecontroleerd solderen.

Solderen doe je op een relatief lage temperatuur. Ik soldeer eigenlijk altijd op 345 graden. Soldeer wel met een goede kwaliteit soldeer. Ik prefereer (lood) soldeer met een deel zilver. Zorg voor mooie glimmende soldeerverbindingen en bovenal, gebruik een minimale hoeveelheid soldeer en en korte contact tijd. Zorg ook dat je de te solderen kabel eerst netjes vertind. Het lijkt allemaal wat overbodig, maar een goede soldeerverbinding is hier erg belangrijk om een goede en duurzame verbinding te krijgen van kabel en connector.

Wanneer de kabel gesoldeerd is schroef ik het buitendeel op de connector en schuif de trekontlasting op zijn plaats. Daarna  borg ik  de kabel met de inbus schroefjes. Op deze manier heb je een strakke kabel zonder die lelijke krimpkousen die uit de connector steken.

Luisteren

Tja, dat wordt een uitdaging. Want kun je met het veranderen van een klein onderdeel als een RCA stekker verschillen in klank horen? Ik heb daar eerlijk gezegd wel wat moeite mee. Maar aangezien mijn audioset zeer precies is en alle aanpassingen en veranderingen laat horen ga ik de uitdaging graag aan.

De kandidaten zijn de standaard ETI Link (€ 29,50),  de ETI Kryo RCA (€ 49,50) en de WBT-0102 Ag Nextgen (€ 69,=).

De kabels zitten tussen de DDDAC streamer en mijn SPEC RSA-M99 versterker. 

Luisteren naar de ETI connector...

Zoals ik al eerder opperde heb ik mijn twijfels of je verschil hoort in RCA stekkers. Maar daar moet ik toch op terug komen. Ik verbaas mij er altijd weer over hoe akelig gevoelig en precies de ToneMaster XL luidsprekers zijn. Het zijn luidsprekers die alles laten horen. We hadden dit al gemerkt tijdens de ontwikkeling van het filter. Elk onderdeel wat wordt gewisseld is hoorbaar in de muziekweergave. En dat is niet anders bij de connectoren. Ik gebruik heel systematisch een drietal muziekstukken om de kabels te beoordelen. 

WBT-0102 Ag Nextgen

Ik begin met een voor ons bekende RCA connector: de WBT-0102 Ag Nextgen. Dat is gelijk ook de duurste RCA connector in deze serie. De weergave van de WBT in combinatie met onze kabel kun je klankmatig het beste omschrijven als warm, volbloedig met een heerlijke 'vibe' in het zo belangrijke middengebied. De WBT is daarbij nooit scherp of overheersend. Het prachtige James Taylor album 'American Standard' klinkt warm en volbloedig. De bijzondere 'falsetto' zangstijl van de nog jonge Neil Young is pakkend en het prachtige Rumer bijna verslavend.  

Deze WBT connector is in combinatie met onze eigen zilverkabel een erg goede match. Dat is dan ook de reden dat wij hem destijds gekozen hebben als standaard connector voor onze PhonoLink kabel. 

De WBT heeft wel een groot nadeel. Althans dat is mijn ervaring. De bevestiging van de connector achter de versterker of bron is een behoorlijk gedoe. Je hebt sowieso al twee handen nodig om de bus vast te draaien. Met de kleine ruimte die achter de apparatuur beschikbaar is en de ander stekkers die altijd in de wegzitten, valt er soms wel eens een vloek... Bij het weer los draaien van de WBT valt ook regelmatig de bus van de stekker die dan altijd onder de apparatuur rolt of in een donker hoekje onder het audiomeubel..... Niet echt een gebruikersvriendelijke constructie.

Standaard ETI Link

De ETI standaard volgt en ik moet zeggen dat de klankmatige verschillen met de WBT heel erg klein zijn. Je kunt ook lezen dat ik geen verschil hoor. Dat geeft in ieder geval aan hoe goed de ETI Link connector presteert ten opzichte van de toch meer kostbare WBT connector. Het is wederom genieten van alledrie de albums waarbij ik geen voorkeur kan vinden voor bovengenoemde connector.

ETI link

Na deze wisseling werd eigenlijk mijn vermoeden grotendeels bevestigt dat hoorbare verschillen tussen connectoren erg lastig zijn. Zo niet onmogelijk. Totdat ik de kabel met de ETI Kryo RCA connector tussen de Spec RSA-M99 en de DDDAC Berrystreamer had aangesloten.

ETI Kryo RCA

Deze stekker is eveneens wat zwaarder en voelt wat degelijker aan dan de ETI Link. Met het wisselen van de kabel was het direct duidelijk dat in deze test wel degelijk verschillen in connectoren hoorbaar zijn. Bovengenoemde eigenschappen zoals ik die had ervaren met de WBT en ETI Link gaan een trapje hoger, met name de tonale balans en de ruimtelijkheid neemt aanzienlijk toe. Mmmm... even achter mijn oren krabben.

Okee, het zijn geen wereldschokkende verschillen, maar de kabel klinkt gewoon wat fijner en preciezer zonder ergens ook maar scherp te worden. Dat had ik zeker niet verwacht met het verzilverde koper als signaalpen. Dus wordt het weer terug wisselen naar de WBT silver. Heb ik het wel goed gehoord? Verdulleme, met de WBT is de sound net wat saaier en minder ruimtelijk. Na een paar keer wisselen om mijn referentie aan te scherpen weet ik het zeker. Vraag me niet waarom maar de kabel met de ETI Kryo RCA klinkt echt hoorbaar beter.

Conclusie

Vergeleken met de standaard RCA connectoren, excelleren de ETI connectoren in mechanische constructie. Door de massa op één punt te klemmen maakt de connector altijd een stevige verbinding met het RCA chassis deel. Dit in tegenstelling tot de WBT bevestiging. Wat ik lastig vind van de WBT is dat je altijd loopt te frotten met twee handen achter de versterker om de bus aan te draaien. Vaak zitten er andere stekkers in de weg. Als je deze bus niet goed aandraait verlies je klemkracht en heb je kans op contactverlies. Dat hebben ze bij ETI wel goed voor elkaar. Daarbij zijn ze licht in gewicht wat zeker ook niet onprettig is. 

Klankmatig zijn de ETI connectoren gewoon erg goed. Het verbaasde me dat de ETI Link (koper) net zo mooi presteerde als de WBT silver. Ben je op zoek naar een goede connector, die erg goed klinkt zou ik zeker deze connector overwegen.

Tja, last but not least: de klankmatige kwaliteiten van de connectoren onderling. Ik kan alleen maar zeggen dat één connector klankmatig gewoon beter klinkt en de andere twee achter zich laat. Dat is de ETI Kryo RCA.

Deze ETI Kryo RCA zorgt voor een betere klankbalans, een meer precieze weergave en een ruimtelijker muziek beeld. Het is niet de goedkoopste connector uit de test, maar wil je een goede connector die ook nog eens heel erg goed klinkt, dan is het de meerprijs zeker waard.

Prijs ETI Link ( RCA puur koper) : € 29,50 per stuk
Prijs ETI Kryo RCA: (RCA Tellurium koper verzilverd) : € 49,50 per stuk

Wil je meer weten over deze ETI connectoren, check dan de website van de importeur:

HNNY Benelux B.V.

Omdat wij deze connectoren erg goed vinden hebben we ze opgenomen in onze webshop



Marco Bouwer

Marco Bouwer is een ware luidspreker en platenspeler fanaat. Wanneer hij niet voor zijn luidsprekers zit, dan werkt hij wel aan een paar nieuwe. Onlangs heeft Marco de laatste hand gelegd aan een revolutionaire platenspeler arm.

One thought on “ETI: een bijzondere RCA connector

  • 28 september 2020 om 12:48
    Permalink

    Weer een prachtige test en artikel, duidelijk en goed onderbouwd

    Beantwoorden

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.